prapaṃcaḥ
skaṃda uvāca
atheśājñāṃ samādāya gajavaktraḥ pratasthivān ||
śaṃbhoḥ kāśyāgamopāyaṃ ciṃtayanmaṃdarādritaḥ
||1||अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् ॥
शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः
prāpya vārāṇasīṃ tūrṇamāśu syaṃdanago vibhuḥ ||
vāḍavīṃ mūrtimālaṃbya prāviśacchakunaiḥ stutaḥ
||2||प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः ॥
वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः
nakṣatrapāṭhako bhūtvā vṛddhaḥ pratyavarodhagaḥ ||
cacāra madhye nagaraṃ paurāṇāṃ prītimāvahan
||3||नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः ॥
चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्
svayameva niśābhāge svapnaṃ saṃdarśayannṛṇām ||
prātasteṣāṃ gṛhāngatvā teṣāṃ vakti balābalam
||4||स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् ॥
प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्
bhavadbhiradya rātrau yaddṛṣṭaṃ svapnaviceṣṭitam ||
bhavatkautūhalotpattyai tadeva kathayāmyaham
||5||भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् ॥
भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्
svapatā bhavatā rātrau turye yāme mahāhradaḥ ||
adarśi tatra ca bhavānmajjanmajjaṃstaṭaṃgataḥ
||6||स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः ॥
अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः
tadaṃbupicchile paṃke magnonmagnosi bhūriśaḥ ||
duḥsvapnasyāsya ca mahānvipākoti bhayapradaḥ
||7||तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः ॥
दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः
kāṣāyavasano muṃḍaḥ praikṣyaho bhavatāpi yaḥ ||
paritāpaṃ mahāneṣa janayiṣyati dāruṇam
||8||काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः ॥
परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्
rātrau sūryagraho dṛṣṭo mahāniṣṭakaro dhruvam ||
aiṃdradhanurdvayaṃ rātrau yadaloki na tacchubham
||9||रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् ॥
ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्
pratīcyāṃ ravirāgatya prodyaṃtaṃ vyomni śītagum ||
pātayāmāsa bhūpṛṣṭhe tadrājyabhayasūcakam
||10||प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् ॥
पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्
yugapatketuyugalaṃ yudhyamānaṃ parasparam ||
yadadarśi na tadbhadraṃ rāṣṭrabhaṃgāya kevalam
||11||युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् ॥
यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्
viśīryatkeśadaśanaṃ nīyamānaṃ ca dakṣiṇe ||
ātmānaṃ yatsamadrākṣīḥ kuṭuṃbasyāpi bhīṣaṇam
||12||विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे ॥
आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्
prāsādadhvajabhaṃgoyastvayaikṣata niśākṣaye ||
rājyakṣayakaraṃ viddhi mahotpātāya niścitam
||13||प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये ॥
राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्
nagarī plāvitā svapne taraṃgaiḥ kṣīranīradheḥ ||
pakṣaistricaturaiḥ śaṃke mahāśaṃkāṃ puraukasām
||14||नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः ॥
पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्
svapne vānarayānena yattvamūḍhosi dakṣiṇām ||
atastadvaṃcanopāyaḥ puratyāgo mahāmate
||15||स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् ॥
अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते
rudatī yā tvayā dṛṣṭā mahilaikā niśātyaye ||
muktakeśī vivasanā sā nārī śrīrivodgatā
||16||रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये ॥
मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता
devālayasya kalaśo yattvayā vīkṣitaḥ patan ||
dinaiḥ katipayaireva rājyabhaṃgo bhaviṣyati
||17||देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् ॥
दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति
purī parivṛtā svapne mṛgayūthaiḥ samaṃtataḥ ||
rorūyamāṇairatyarthaṃ māsenaivodvasī bhavet
||18||पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः ॥
रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्
ātāyiyūkagṛdhrādyaiḥ purīmuparicāribhiḥ ||
sūcyatetyāhitaṃ kiṃciddhruvamatra nivāsinām
||19||आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः ॥
सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्
svapnotpātāniti bahūñśaṃsañśaṃsannitastataḥ ||
bahūnuccāṭayāṃcakre sa vighneśaḥ puraukasaḥ
||20||स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः ॥
बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः
keṣāṃcitpurato vādīdgrahacāraṃ pradarśayan ||
ekarāśisthitāḥ sauri sitabhaumā na śobhanāḥ
||21||केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् ॥
एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः
soyaṃ dhūmagraho vyomni bhittvā saptarṣimaṃḍalam ||
prayātaḥ paścimāmāśāṃ sa nāśāya viśāṃpateḥ
||22||सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् ॥
प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः
aticāragato maṃdaḥ punarvakrādhva saṃsthitaḥ ||
pāpagrahasamāyukto na yuktoyamiheṣyate
||23||अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः ॥
पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते
vyatīte vāsare yoyaṃ bhūkaṃpaḥ samapadyata ||
kaṃpaṃ janayate'tīva hṛdo mepi puraukasaḥ
||24||व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत ॥
कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः
udīcyādakṣiṇāśāyāṃ yeyamulkā pradhāvitā ||
vilīnā ca viyatyeva sa nirghātaṃ na sā śubhā
||25||उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता ॥
विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा
unmūlito mahāmūlo mahānilarayeṇa yaḥ ||
catvare caityavṛkṣoyaṃ mahotpātaṃ praśaṃsati
||26||उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः ॥
चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति
sūryodayamanuprāpya prācyāṃ śuṣkatarūpari ||
karaṭo rāraṭītyeṣa kaṭūtkaṭa bhayapradaḥ
||27||सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि ॥
करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः
madhye vipaṇi yatūrṇaṃ kauciccāraṇyacāriṇau ||
mṛgau mṛgayatāṃ yātau paurāṇāṃ purato'hitau
||28||मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ ॥
मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ
rasālaśālamukulaṃ vīkṣyate yaccharadyadaḥ ||
mahākālabhayaṃ manyepyakālepi puraukasām
||29||रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः ॥
महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्
sādhvasaṃjanayitveti keciduccāṭitāḥ puraḥ ||
tena vighnakṛtāpaurāḥ kapaṭadvijarūpiṇā
||30||साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः ॥
तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा
atha madhyevarodhaṃ sa praviśya nijamāyayā ||
dṛṣṭārthameva kathayanstrīṇāṃ visraṃbhabhūrabhūt
||31||अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया ॥
दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्
tava putraśataṃ jajñe saptonaṃ śubhalakṣaṇe ||
teṣvekasturagārūḍho bāhyālyāṃ patito mṛtaḥ
||32||तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे ॥
तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः
aṃtarvatnī tviyaṃ kanyā janayiṣyati śobhanām ||
eṣā hi durbhagā pūrvaṃ sāṃprataṃ subhagā'bhavat
||33||अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् ॥
एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्
asau hi rājño rājñīnāmatyaṃtamihavallabhā ||
muktālaṃkṛtiretasyai rājñā dattā nijorasaḥ
||34||असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा ॥
मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः
paṃcasaptadinānyeva jātānītīha tarkyate ||
asyai rājñā prasādena grāmau dātumudīritau
||35||पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते ॥
अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ
iti dṛṣṭārthakathanai rājñīmānyobhavaddvijaḥ ||
varṇayaṃti ca tā rājñaḥ parokṣepi guṇānbahūn
||36||इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः ॥
वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्
aho yādṛgasau vipraḥ sarvatrātivicakṣaṇaḥ ||
suśīlaśca surūpaśca satyavāṅmitabhāṣaṇaḥ
||37||अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः ॥
सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः
alolupa udāraśca sadācāro jiteṃdriyaḥ ||
api svalpena saṃtuṣṭaḥ pratigrahaparāṅmukhaḥ
||38||अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः ॥
अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः
jitakrodhaḥ prasannāsyastvanasūyuravaṃcakaḥ ||
kṛtajñaḥ prītisumukhaḥ parivādaparāṅmukhaḥ
||39||जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः ॥
कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः
puṇyopadeṣṭā puṇyātmā sarvavrataparāyaṇaḥ ||
śuciḥ śucicaritraśca śrutismṛtiviśāradaḥ
||40||पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः ॥
शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः
dhīraḥ puṇyetihāsajñaḥ sarvadṛksarvasaṃmataḥ ||
kalākalāpakuśalo jyotiḥśāstraviduttamaḥ
||41||धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः ॥
कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः
kṣamī kulīno'kṛpaṇo bhoktā nirmalamānasaḥ ||
ityādi guṇasaṃpannaḥ kopi kvāpi na dṛggataḥ
||42||क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः ॥
इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः
itthaṃ tāstadguṇagrāmaṃ varṇayaṃtyaḥ padepade ||
kālaṃ vinodayaṃti sma aṃtaḥpuracarāḥ striyaḥ
||43||इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे ॥
कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः
ekadāvasaraṃ prāpya divodāsasya bhūbhujaḥ ||
rājñī līlāvatī nāma rājñe taṃ vinyavedayat
||44||एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः ॥
राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्
rājanvṛddho guṇairvṛddho brāhmaṇaḥ suvicakṣaṇaḥ ||
ekosti sa tu draṣṭavyo mūrto brahmanidhiḥ paraḥ
||45||राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः ॥
एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः
rājñī rājñā kṛtānujñā sakhīṃ preṣya vicakṣaṇām ||
ānināya ca taṃ vipraṃ brāhmaṃ teja ivāṃgavat
||46||राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् ॥
आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्
rājāpi dūrādāyāṃtaṃ ta vilokyamahīsuram ||
yatrākṛtirguṇāstatra jaharṣeti vadanhṛdi
||47||राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् ॥
यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि
padairdvitrairnṛpatinā kṛtābhyutthānasatkṛtiḥ ||
caturnigamajābhiḥ sa tamāśīrbhiranaṃdayat
||48||पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः ॥
चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्
kṛtapraṇāmo rājñā sa sādaraṃ dattamāsanam ||
bhejetha kuśalaṃ pṛṣṭaḥ sa rājñā tena bhūpatiḥ
||49||कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् ॥
भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः
parasparaṃ kuśalinau kuśalau ca kathāgame ||
praśnottarābhyāṃ saṃtuṣṭau dvijavarya kṣamābhṛtau
||50||परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे ॥
प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ
kathāvasāne rājñātha gehaṃ visasṛje dvijaḥ ||
labdhamānamahāpūjaḥ sa svamāśramamāviśat
||51||कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः ॥
लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्
gate'tha svāśramaṃ vipre divodāso nareśvaraḥ ||
līlāvatyāḥ puro vipraṃ varṇayāmāsa bhūriśaḥ
||52||गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः ॥
लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः
mahādevi mahāprājñe līlāvati guṇapriye ||
yathāśaṃsi tathā viprastatopi guṇavattaraḥ
||53||महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये ॥
यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः
atītaṃ vetti sakalaṃ vartamānamavaiti ca ||
praṣṭavyaḥ prātarāhūya bhaviṣyaṃ kiṃcideṣa vai
||54||अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च ॥
प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै
mahāvibhava saṃbhārairmahābhogairanekadhā ||
vyuṣṭāyāṃ sa nṛpo rātryāṃ prātarāhūtavāndvijam
||55||महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा ॥
व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्
satkṛtya taṃ dvijaṃ bhaktyā dukūlādi pradānataḥ ||
ekāṃte taṃ dvijaṃ rājā papraccha nijahṛtsthitam
||56||सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः ॥
एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्
rājovāca
dvijavaryo bhavānekaḥ pratibhātīti niścitam ||
yathātattvavatī te dhīrna tathānyasya me matiḥ
||57||द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् ॥
यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः
dṛṣṭvā tvāṃ tu mahāprājñaṃ śāṃtaṃ dāṃtaṃ taponidhim ||
kiṃcitpraṣṭumanā vipra tadākhyāhi yathārthavat
||58||दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् ॥
किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्
śāsiteyaṃ mayā pṛthvī na tathānyaistu pārthivaiḥ ||
yāvadbhūti mayā bhuktā divyā bhogā anekadhā
||59||शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः ॥
यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा
nijaurasebhyopyadhikaṃ rātriṃdivamataṃdritam ||
vinirjitya haṭhādduṣṭānprajeyaṃ paripālitā
||60||निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् ॥
विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता
dvijapādārcanātkiṃcitsukṛtaṃ vedmi nāparam ||
anenāparikathyena kathiteneha kiṃ mama
||61||द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् ॥
अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम
nirvismamiva me cetaḥ sāṃprataṃ sarvakarmasu ||
vicāryārya śubhodarkamata ākhyāhi sattama
||62||निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु ॥
विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम
dvija uvāca
api svalpataraṃ kṛtyaṃ yadbhavedbhūbhujāmiha ||
ekāṃte tattu pṛṣṭena vaktavyaṃ sudhiyā sadā
||63||अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह ॥
एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा
amātyenāpyapṛṣṭena na vaktavyaṃ nṛpāgrataḥ ||
mahāpamānabhītena stokamapyatra kiṃcana
||64||अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः ॥
महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन
pṛṣṭaścetkathayāmīha mā tatra kuru saṃśayam ||
tatkṛte tava gaṃtā vai mano nirvedakāraṇam
||65||पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् ॥
तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्
śṛṇu rājanmahābuddhe nāyathārthaṃ bravīmyaham ||
vikrāṃtosyatiśūrosi bhāgyavānasi sarvadā
||66||शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् ॥
विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा
puṇyena yaśasā buddhyā saṃpannosti bhavānyathā ||
manye tathāmarāvatyāṃ tridaśeśopi naiva hi
||67||पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा ॥
मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि
sudhiyā tvāṃ guruṃ manye prasādena sudhākaram ||
tejasāsti bhavānarkaḥ pratāpenāśuśukṣaṇiḥ
||68||सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् ॥
तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः
prabhaṃjano balenāsi śrīdosi śrīsamarpaṇaiḥ ||
śāsanena bhavānrudro nirṛtistvaṃ raṇāṃgaṇe
||69||प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः ॥
शासनेन भवान्रुद्रो निर्ऋतिस्त्वं रणांगणे
duṣṭapāśayitā pāśī yamo niyamane'satām ||
iṃdanāttvaṃ maheṃdrosi kṣamayā tvamasi kṣamā
||70||दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् ॥
इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा
maryādayā bhavānabdhirmahattve himavānasi ||
bhārgavo rājanītyāsi rājyena manunā samaḥ
||71||मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि ॥
भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः
saṃtāpahartāṃbudavatpavitro gāṃganāmavat ||
sarveṣāmeva jaṃtūnāṃ kāśīva sugatipradaḥ
||72||संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् ॥
सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः
rudraḥ saṃhārarūpeṇa pālanena caturbhujaḥ ||
vidhivattvaṃ vidhātāsi bhāratī te mukhāṃbuje
||73||रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः ॥
विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे
tvatpāṇipadme kamalā tvatkrodhesti halāhalaḥ ||
amṛtaṃ tava vāgeva tvadbhujāvaśvinīsutau
||74||त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः ॥
अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ
tatkiṃ yattvayi bhūjānau sarvadevamayo hyasi ||
tasmāttava śubhodarko mayā jñātosti tattvataḥ
||75||तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि ॥
तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः
ārabhyādya dinādbhūpa brāhmaṇo'ṣṭādaśehani ||
udīcyaḥ kaścidāgatya dhruvaṃ tvāmupadekṣyati
||76||आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि ॥
उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति
tasya vākyaṃ tvayā rājankartavyamavicāritam ||
tataste hṛtsthitaṃ sarvaṃ setsyatyeva mahāmate
||77||तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् ॥
ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते
ityuktvā pṛcchya rājānaṃ labdhānujño dvijottamaḥ ||
viveśa svāśramaṃ tuṣṭo nṛpopyāścaryavānabhūt
||78||इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः ॥
विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्
itthaṃ vighnajitā sarvā purī svātmavaśīkṛtā ||
sapaurā sāvarodhā ca sanṛpā nijamāyayā
||79||इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता ॥
सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया
kṛtakṛtyamivātmānaṃ tato matvā sa vighnajit ||
vidhāya bahudhātmānaṃ kāśyāṃ sthitimavāpa ca
||80||कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् ॥
विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च
yadā sa na divodāsaḥ prāgāsītkuṃbhasaṃbhava ||
tadātanaṃ nijaṃ sthānamalaṃcakre gaṇādhipaḥ
||81||यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव ॥
तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः
divodāse narapatau viṣṇunoccāṭite sati ||
punarnavīkṛtāyāṃ ca nagaryāṃ viśvakarmaṇā
||82||दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति ॥
पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा
svayamāgatya devena maṃdarātsuṃdarāṃ purīm ||
vārāṇasīṃ prathamatastuṣṭuve gaṇanāyakam
||83||स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् ॥
वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्
agastya uvāca
kathaṃ stuto bhagavatā devadevena vighnajit ||
kathaṃ ca bahudhātmānaṃ sa cakāra vināyakaḥ
||84||कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् ॥
कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः
kenakena sa vai nāmnā kāśipuryāṃ vyavasthitaḥ ||
iti sarvaṃ samāsena kathayasva ṣaḍānana
||85||केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः ॥
इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन
ityudīritamākarṇya kuṃbhayoneḥ ṣaḍānanaḥ ||
yathāvatkathayāmāsa gaṇarāja kathāṃ śubhām
||86||इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः ॥
यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārddhe gaṇeśamāyā prapaṃco nāma ṣaṭpaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 56 ||