uttarārdhe'mṛteśādiliṃgaprādurbhāvaḥ
skaṃda uvāca
anyānyapi ca liṃgāni kathayāmi mahāmune ||
amṛteśamukhādīni yannāmāpyamṛtapradam
||1||अन्यान्यपि च लिंगानि कथयामि महामुने ॥
अमृतेशमुखादीनि यन्नामाप्यमृतप्रदम्
purā sanāru nāmāsīnmuniratra gṛhāśramī ||
brahmayajñarato nityaṃ nityaṃ cātithidaivataḥ
||2||पुरा सनारु नामासीन्मुनिरत्र गृहाश्रमी ॥
ब्रह्मयज्ञरतो नित्यं नित्यं चातिथिदैवतः
liṃgapūjārato nityaṃ nityaṃ tīrthāpratigrahī ||
tasyarṣerabhavatputraḥ sanārorupajaṃghaniḥ
||3||लिंगपूजारतो नित्यं नित्यं तीर्थाप्रतिग्रही ॥
तस्यर्षेरभवत्पुत्रः सनारोरुपजंघनिः
sa kadācidgatoraṇyaṃ tatra daṣṭaḥ pṛdākunā ||
atha tatsa vayobhiśca sa ānītaḥ svamāśramam
||4||स कदाचिद्गतोरण्यं तत्र दष्टः पृदाकुना ॥
अथ तत्स वयोभिश्च स आनीतः स्वमाश्रमम्
sanāruṇā samucchvasya nītaḥ sa upajaṃghaniḥ ||
mahāśmaśānabhūbhāgaṃ svargadvārasamīpataḥ
||5||सनारुणा समुच्छ्वस्य नीतः स उपजंघनिः ॥
महाश्मशानभूभागं स्वर्गद्वारसमीपतः
tatrāsīcchrīphalākāraṃ liṃgamekaṃ suguptavat ||
nidhāya tatra taṃ yāvacchavaṃ saṃciṃtayetsudhīḥ
||6||तत्रासीच्छ्रीफलाकारं लिंगमेकं सुगुप्तवत् ॥
निधाय तत्र तं यावच्छवं संचिंतयेत्सुधीः
sarpadaṣṭasya saṃskāraḥ kathaṃ bhavati ceti vai ||
tāvatsa jīvannuttasthau suptavaccaupajaṃghaniḥ
||7||सर्पदष्टस्य संस्कारः कथं भवति चेति वै ॥
तावत्स जीवन्नुत्तस्थौ सुप्तवच्चौपजंघनिः
atha taṃ vīkṣya sa muniḥ sanārurupajaṃghanim ||
punaḥ prāṇitasaṃpannaṃ vismayaṃ prāptavānparam
||8||अथ तं वीक्ष्य स मुनिः सनारुरुपजंघनिम् ॥
पुनः प्राणितसंपन्नं विस्मयं प्राप्तवान्परम्
prāṇitavye'tra ko heturmacchiśorupajaṃghaneḥ ||
kṣetrādbahirahiryaṃ hi daṣṭā naiṣītparāsu tām
||9||प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः ॥
क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्
iti yāvatsa saṃdhatte dhiyaṃ tajjīvitaikikām ||
tāvatpipīlikā tvekā mṛtaṃ kvāpi pipīlikam
||10||इति यावत्स संधत्ते धियं तज्जीवितैकिकाम् ॥
तावत्पिपीलिका त्वेका मृतं क्वापि पिपीलिकम्
ānināya ca tatraiva sopya nannirgatastataḥ ||
atha vijñāya sa munistattvaṃ jīvitasūcitam
||11||आनिनाय च तत्रैव सोप्य नन्निर्गतस्ततः ॥
अथ विज्ञाय स मुनिस्तत्त्वं जीवितसूचितम्
mṛdu hastatalenaiva yāvatkhanati vai muniḥ ||
tāvacchrīphalamātraṃ hi liṃgaṃ tena samīkṣitam
||12||मृदु हस्ततलेनैव यावत्खनति वै मुनिः ॥
तावच्छ्रीफलमात्रं हि लिंगं तेन समीक्षितम्
sanāruṇātha talliṃgaṃ tena tatra samarcitam ||
cirakālīna liṃgasya kṛtaṃ nāmāpi sānvayam
||13||सनारुणाथ तल्लिंगं तेन तत्र समर्चितम् ॥
चिरकालीन लिंगस्य कृतं नामापि सान्वयम्
amṛteśvaranāmedaṃ liṃgamānaṃdakānane ||
etalliṃgasya saṃsparśādamṛtatvaṃ labheddhruvam
||14||अमृतेश्वरनामेदं लिंगमानंदकानने ॥
एतल्लिंगस्य संस्पर्शादमृतत्वं लभेद्ध्रुवम्
amṛteśaṃ samabhyarcya jīvatputraḥ sa vai muniḥ ||
svāspadaṃ samanuprāpto dṛṣṭaāścaryavajjanaiḥ
||15||अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः ॥
स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः
tadāprabhṛti talliṃgamamṛteśaṃ munīśvara ||
kāśyāṃ siddhipradaṃ nṛṇāṃ kalau guptaṃ bhavetpunaḥ
||16||तदाप्रभृति तल्लिंगममृतेशं मुनीश्वर ॥
काश्यां सिद्धिप्रदं नृणां कलौ गुप्तं भवेत्पुनः
amṛteśvara saṃsparśānmṛtā jīvaṃti tatkṣaṇāt ||
amṛtatvaṃ bhajaṃte'tra jīvaṃtaḥ sparśamātrataḥ
||37||अमृतेश्वर संस्पर्शान्मृता जीवंति तत्क्षणात् ॥
अमृतत्वं भजंतेऽत्र जीवंतः स्पर्शमात्रतः
amṛteśa samaṃ liṃgaṃ nāsti kvāpi mahītale ||
talliṃgaṃ śaṃbhunā tiṣye kṛtaṃ guptaṃ prayatnataḥ
||18||अमृतेश समं लिंगं नास्ति क्वापि महीतले ॥
तल्लिंगं शंभुना तिष्ये कृतं गुप्तं प्रयत्नतः
amṛteśvara nāmāpi ye kāśyāṃ parigṛhṇate ||
na teṣāmupasargotthaṃ bhayaṃ kvāpi bhaviṣyati
||19||अमृतेश्वर नामापि ये काश्यां परिगृह्णते ॥
न तेषामुपसर्गोत्थं भयं क्वापि भविष्यति
mune'nyacca mahāliṃgaṃ karuṇeśvarasaṃjñitam ||
mokṣadvāra samīpe tu mokṣadvāreśvarāgrataḥ
||20||मुनेऽन्यच्च महालिंगं करुणेश्वरसंज्ञितम् ॥
मोक्षद्वार समीपे तु मोक्षद्वारेश्वराग्रतः
darśanāttasya liṃgasya mahākāruṇikasya vai ||
na kṣetrānnirgamo jātu bahirbhavati kasyacit
||21||दर्शनात्तस्य लिंगस्य महाकारुणिकस्य वै ॥
न क्षेत्रान्निर्गमो जातु बहिर्भवति कस्यचित्
snātavyaṃ maṇikarṇyāṃ ca draṣṭavyaḥ karuṇeśvaraḥ ||
kṣetropasargajā bhītirhātavyā parayā mudā
||22||स्नातव्यं मणिकर्ण्यां च द्रष्टव्यः करुणेश्वरः ॥
क्षेत्रोपसर्गजा भीतिर्हातव्या परया मुदा
somavāsaramāsādya ekabhaktavrataṃ caret ||
yaṣṭavyaḥ karuṇāpuṣpairvratinā karuṇeśvaraḥ
||23||सोमवासरमासाद्य एकभक्तव्रतं चरेत् ॥
यष्टव्यः करुणापुष्पैर्व्रतिना करुणेश्वरः
tena vratena saṃtuṣṭaḥ karuṇeśaḥ kadācana ||
na taṃ kṣetrādbahiḥ kuryāttasmātkāryaṃ vrataṃ tvidam
||24||तेन व्रतेन संतुष्टः करुणेशः कदाचन ॥
न तं क्षेत्राद्बहिः कुर्यात्तस्मात्कार्यं व्रतं त्विदम्
tatpatraistatphalairvāpi saṃpūjyaḥ karuṇeśvaraḥ ||
yo na jānāti talliṃgaṃ samyagjñānavivarjitaḥ
||25||तत्पत्रैस्तत्फलैर्वापि संपूज्यः करुणेश्वरः ॥
यो न जानाति तल्लिंगं सम्यग्ज्ञानविवर्जितः
tenārcyaḥ karuṇāvṛkṣo deveśaḥ prīyatāmiti ||
yo varṣaṃ somavārasya vrataṃ kuryāditi dvijaḥ
||26||तेनार्च्यः करुणावृक्षो देवेशः प्रीयतामिति ॥
यो वर्षं सोमवारस्य व्रतं कुर्यादिति द्विजः
prasannaḥ karuṇeśotra tasya dāsyati vāṃchitam ||
draṣṭavyaḥ karuṇeśotra kāśyāṃ yatnena mānavaiḥ
||27||प्रसन्नः करुणेशोत्र तस्य दास्यति वांछितम् ॥
द्रष्टव्यः करुणेशोत्र काश्यां यत्नेन मानवैः
iti te karuṇeśasya mahimokto mahattaraḥ ||
yaṃ śrutvā nopasargotthaṃ bhayaṃ kāśyāṃ bhaviṣyati
||28||इति ते करुणेशस्य महिमोक्तो महत्तरः ॥
यं श्रुत्वा नोपसर्गोत्थं भयं काश्यां भविष्यति
mokṣadvāreśvaraṃ caiva svargadvoreśvaraṃ tathā ||
ubhau kāśyāṃ naro dṛṣṭvā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati
||29||मोक्षद्वारेश्वरं चैव स्वर्गद्वोरेश्वरं तथा ॥
उभौ काश्यां नरो दृष्ट्वा स्वर्गं मोक्षं च विंदति
jyotīrūpeśvaraṃ liṃgaṃ kāśyāmanyatprakāśate ||
tasya saṃpūjanādbhaktā jyotīrūpā bhavaṃti hi
||30||ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते ॥
तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि
cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ param ||
samabhyarcyāpnuyānmartyo jyotīrūpaṃ na saṃśayaḥ
||31||चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् ॥
समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः
yadā bhāgīrathī gaṃgā tatra prāptā saridvarā ||
tadārabhyārcayennityaṃ talliṃgaṃ svardhunī mudā
||32||यदा भागीरथी गंगा तत्र प्राप्ता सरिद्वरा ॥
तदारभ्यार्चयेन्नित्यं तल्लिंगं स्वर्धुनी मुदा
purā viṣṇau tapatyatra talliṃgaṃ svayameva hi ||
tatrāvirāsīttejasvi tena kṣetramidaṃ śubham
||33||पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि ॥
तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्
cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ tadā ||
dūrasthopīha yo dhyāyettasya siddhiradūrataḥ
||34||चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं तदा ॥
दूरस्थोपीह यो ध्यायेत्तस्य सिद्धिरदूरतः
eteṣvapi ca liṃgeṣu caturdaśasu sattama ||
liṃgāṣṭakaṃ mahāvīryaṃ karmabījadavānalam
||35||एतेष्वपि च लिंगेषु चतुर्दशसु सत्तम ॥
लिंगाष्टकं महावीर्यं कर्मबीजदवानलम्
oṃkārādīni liṃgāni yānyuktāni caturdaśa ||
tathā dakṣeśvarādīni liṃgānyaṣṭau mahāṃti ca
||36||ओंकारादीनि लिंगानि यान्युक्तानि चतुर्दश ॥
तथा दक्षेश्वरादीनि लिंगान्यष्टौ महांति च
śailaiśādīni liṃgāni tathā yāni caturdaśa ||
punaḥ ṣaṭtriṃśadetāni kṣetrasaṃsiddhi hetave
||37||शैलैशादीनि लिंगानि तथा यानि चतुर्दश ॥
पुनः षट्त्रिंशदेतानि क्षेत्रसंसिद्धि हेतवे
ṣadatriṃśattattvarūposau ligeṣveṣu sadāśivaḥ ||
asminkṣetre vasannityaṃ tārakaṃ jñānamādiśet
||38||षदत्रिंशत्तत्त्वरूपोसौ लिगेष्वेषु सदाशिवः ॥
अस्मिन्क्षेत्रे वसन्नित्यं तारकं ज्ञानमादिशेत्
kṣetrasya tattvametaddhi ṣaṭtriṃśalliṃgarūpyaho ||
eteṣāṃ bhajanātpuṃsāṃ na bhaveddurgatiḥ kvacit
||39||क्षेत्रस्य तत्त्वमेतद्धि षट्त्रिंशल्लिंगरूप्यहो ॥
एतेषां भजनात्पुंसां न भवेद्दुर्गतिः क्वचित्
mune rahasyabhūtāni rligānyetāni niścitam ||
etalliṃgaprabhāvācca muktiratra suniścitā
||40||मुने रहस्यभूतानि र्लिगान्येतानि निश्चितम् ॥
एतल्लिंगप्रभावाच्च मुक्तिरत्र सुनिश्चिता
mokṣakṣetramiṃdaṃ kāśī liṃgairetairmehāmate ||
etānyanyāni siddhāni saṃbhavaṃti yugeyuge
||41||मोक्षक्षेत्रमिंदं काशी लिंगैरेतैर्मेहामते ॥
एतान्यन्यानि सिद्धानि संभवंति युगेयुगे
ānaṃdakānanaṃ śaṃbhoḥ kṣetrametadanādimat ||
atra saṃsthitimāpannā muktā eva na saṃśayaḥ
||42||आनंदकाननं शंभोः क्षेत्रमेतदनादिमत् ॥
अत्र संस्थितिमापन्ना मुक्ता एव न संशयः
yogasiddhirihāstyeva tapaḥsiddhirihaiva hi ||
vratasiddhirmaṃtrasiddhistīrthasiddhiḥ suniścitam
||43||योगसिद्धिरिहास्त्येव तपःसिद्धिरिहैव हि ॥
व्रतसिद्धिर्मंत्रसिद्धिस्तीर्थसिद्धिः सुनिश्चितम्
siddhyaṣṭakaṃ tu yatproktamaṇimādi mahattaram ||
tajjanmabhūmireṣaiva śaṃbhorānaṃdavāṭikā
||44||सिद्ध्यष्टकं तु यत्प्रोक्तमणिमादि महत्तरम् ॥
तज्जन्मभूमिरेषैव शंभोरानंदवाटिका
nirvāṇalakṣmyāḥ sadanametadānaṃdakānanam ||
etatprāpya na moktavyaṃ puṇyaiḥ saṃsārabhīruṇā
||45||निर्वाणलक्ष्म्याः सदनमेतदानंदकाननम् ॥
एतत्प्राप्य न मोक्तव्यं पुण्यैः संसारभीरुणा
ayameva mahālābha idameva paraṃ tapaḥ ||
etadeva mahatpuṇyaṃ labdhā vārāṇasīha yat
||46||अयमेव महालाभ इदमेव परं तपः ॥
एतदेव महत्पुण्यं लब्धा वाराणसीह यत्
avaśyaṃ janmino mṛtyuryatra kutra bhaviṣyati ||
karmānusāriṇī labhyā gatiḥ paścācchubhāśubhā
||47||अवश्यं जन्मिनो मृत्युर्यत्र कुत्र भविष्यति ॥
कर्मानुसारिणी लभ्या गतिः पश्चाच्छुभाशुभा
mṛtyuṃ vijñāya niyataṃ gatikarmānusāriṇīm ||
avaśyaṃ kāśikā sevyā sarvakarmanivāriṇī
||48||मृत्युं विज्ञाय नियतं गतिकर्मानुसारिणीम् ॥
अवश्यं काशिका सेव्या सर्वकर्मनिवारिणी
mānuṣyaṃ prāpya yaṃ mūḍhā nimeṣamitajīvitam ||
na sevaṃte purīṃ kāśīṃ te muṣṭā maṃdabuddhayaḥ
||49||मानुष्यं प्राप्य यं मूढा निमेषमितजीवितम् ॥
न सेवंते पुरीं काशीं ते मुष्टा मंदबुद्धयः
durlabhaṃ janma mānuṣyaṃ durlabhā kāśikāpurī ||
ubhayoḥ saṃgamāsādya muktā eva na saṃśayaḥ
||50||दुर्लभं जन्म मानुष्यं दुर्लभा काशिकापुरी ॥
उभयोः संगमासाद्य मुक्ता एव न संशयः
kva ca tādṛktapāṃsīha kva tādṛgyoga uttamaḥ ||
yādṛgbhiḥ prāpyate muktiḥ kāśyāṃ mokṣottamottamaḥ
||51||क्व च तादृक्तपांसीह क्व तादृग्योग उत्तमः ॥
यादृग्भिः प्राप्यते मुक्तिः काश्यां मोक्षोत्तमोत्तमः
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyapūrvaṃ punaḥpunaḥ ||
na kāśī sadṛśī muktyai bhūmiranyā mahītale
||52||सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यपूर्वं पुनःपुनः ॥
न काशी सदृशी मुक्त्यै भूमिरन्या महीतले
viśveśo muktido nityaṃ muktyai cottaravāhinī ||
ānaṃdakānane muktirmuktirnānyatra kutracit
||53||विश्वेशो मुक्तिदो नित्यं मुक्त्यै चोत्तरवाहिनी ॥
आनंदकानने मुक्तिर्मुक्तिर्नान्यत्र कुत्रचित्
eka eva hi viśveśo muktido nānya eva hi ||
sa eva kāśīṃ prāpayya muktiṃ yacchati nānyataḥ
||54||एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि ॥
स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः
sāyujyamuktiratraiva sānnidhyādirathānyataḥ ||
sulabhā sāpi no nūnaṃ kāśyāṃ mokṣosti helayā
||55||सायुज्यमुक्तिरत्रैव सान्निध्यादिरथान्यतः ॥
सुलभा सापि नो नूनं काश्यां मोक्षोस्ति हेलया
skaṃda uvāca
śṛṇvagastya mahābhāga bhaviṣyaṃ kathayāmyaham ||
kṛṣṇadvaipāyano vyāso'kathayadyanmahadvacaḥ ||
niściketumanāḥ paścādyatkariṣyati tacchṛṇu
||56||शृण्वगस्त्य महाभाग भविष्यं कथयाम्यहम् ॥
कृष्णद्वैपायनो व्यासोऽकथयद्यन्महद्वचः ॥
निश्चिकेतुमनाः पश्चाद्यत्करिष्यति तच्छृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe'mṛteśādiliṃgaprādurbhāvonāma caturnavatitamo'dhyāyaḥ || 94 ||