śrāddhārhānarhabrāhmaṇādivarṇanam
bhartṛyajña uvāca
śrāddhārhairbrāhmaṇaiḥ kāryaṃ śrāddhaṃ darśe tu pārvaṇam ||
viparītaṃ na kartavyaṃ śrāddhamekaṃ kathaṃcana
||1||श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः कार्यं श्राद्धं दर्शे तु पार्वणम् ॥
विपरीतं न कर्तव्यं श्राद्धमेकं कथंचन
jārajātāpaviddhādyairyo naraḥ śrāddhamācaret ||
brāhmaṇaistu na saṃdehastacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet
||2||जारजातापविद्धाद्यैर्यो नरः श्राद्धमाचरेत् ॥
ब्राह्मणैस्तु न संदेहस्तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्
ānarta uvāca
bhayaṃ me sumahajjātamatra yatparikīrtitam ||
jārajātāpaviddhaistu yacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet
||3||भयं मे सुमहज्जातमत्र यत्परिकीर्तितम् ॥
जारजातापविद्धैस्तु यच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्
manunā dvādaśa proktāḥ kila putrā mahāmate ||
aputrāṇāṃ ca putratvaṃ ye kurvaṃti sadaiva hi
||4||मनुना द्वादश प्रोक्ताः किल पुत्रा महामते ॥
अपुत्राणां च पुत्रत्वं ये कुर्वंति सदैव हि
aurasaḥ kṣetrajaścaiva krayakrītaśca pālitaḥ ||
pratipannaḥ sahoḍhaśca kānīnaścāpi sattama
||5||औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः ॥
प्रतिपन्नः सहोढश्च कानीनश्चापि सत्तम
tathānyau kuṇḍagolau ca putrāvapi prakīrtitau
||6||तथान्यौ कुण्डगोलौ च पुत्रावपि प्रकीर्तितौ
śiṣyaśca rakṣito mṛtyostathāśvattho vanāṃtigaḥ ||
kimete naiva kathitā yattvamevaṃ prajalpasi
||7||शिष्यश्च रक्षितो मृत्योस्तथाश्वत्थो वनांतिगः ॥
किमेते नैव कथिता यत्त्वमेवं प्रजल्पसि
bhartṛyajña uvāca
satyametanmahābhāga sarve te dharmataḥ sutāḥ ||
paraṃ yugatraye proktā na kalau kaluṣāpahāḥ
||8||सत्यमेतन्महाभाग सर्वे ते धर्मतः सुताः ॥
परं युगत्रये प्रोक्ता न कलौ कलुषापहाः
tadarthaṃ teṣu santānaṃ tāvanmātraṃ yugeyuge ||
sattvāḍhyānāṃ ca lokānāṃ na kalau cālpamedhasām
||9||तदर्थं तेषु सन्तानं तावन्मात्रं युगेयुगे ॥
सत्त्वाढ्यानां च लोकानां न कलौ चाल्पमेधसाम्
kalāveva samākhyāto vyavahāraḥ prapā tadaḥ ||
alpasattvā yato lokāstena caiṣa vidhiḥ smṛtaḥ
||10||कलावेव समाख्यातो व्यवहारः प्रपा तदः ॥
अल्पसत्त्वा यतो लोकास्तेन चैष विधिः स्मृतः
atra yaḥ saṃkaraṃ kuryādyonestasya phalaṃ śṛṇu ||
brāhmaṇyāṃ brāhmaṇātputro brahmaghnaḥ saṃprajāyate
||11||अत्र यः संकरं कुर्याद्योनेस्तस्य फलं शृणु ॥
ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात्पुत्रो ब्रह्मघ्नः संप्रजायते
sarvādhamānāmadhamo yo vāraḍa iti smṛtaḥ
||12||सर्वाधमानामधमो यो वारड इति स्मृतः
kṣatriyācca tathā sūto vaiśyānmāgadha eva ca ||
śūdrāttathāṃtyajaḥ proktastenaite varjitāḥ sutāḥ
||13||क्षत्रियाच्च तथा सूतो वैश्यान्मागध एव च ॥
शूद्रात्तथांत्यजः प्रोक्तस्तेनैते वर्जिताः सुताः
eteṣāmapi nirdiṣṭāḥ sapta rājansuputrakāḥ ||
paṃca vaṃśavināśāya pūrveṣāṃ pātanāya ca
||14||एतेषामपि निर्दिष्टाः सप्त राजन्सुपुत्रकाः ॥
पंच वंशविनाशाय पूर्वेषां पातनाय च
aurasaḥ pratipannaśca krītaḥ pālita eva ca ||
śiṣyaśca dattajīvaśca tathāśvatthaśca saptamaḥ
||15||औरसः प्रतिपन्नश्च क्रीतः पालित एव च ॥
शिष्यश्च दत्तजीवश्च तथाश्वत्थश्च सप्तमः
puṃnāmno narakādghorādrakṣaṃti ca sadā hi te ||
patantaṃ puruṣaṃ tatra tena te śobhanāḥ smṛtāḥ
||16||पुंनाम्नो नरकाद्घोराद्रक्षंति च सदा हि ते ॥
पतन्तं पुरुषं तत्र तेन ते शोभनाः स्मृताः
kṣetrajaśca sahoḍhaśca kānīnaḥ kuṇḍagolakau ||
paṃcaite pātayaṃtisma pitṝnsvargagatānapi
||17||क्षेत्रजश्च सहोढश्च कानीनः कुण्डगोलकौ ॥
पंचैते पातयंतिस्म पितॄन्स्वर्गगतानपि
etasmātkāraṇācchrāddhaṃ jārajātasya tadvṛthā
||18||एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं जारजातस्य तद्वृथा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe śrāddhārhānarhabrāhmaṇādivarṇanaṃnāma trayoviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 223 | ||