etasminneva kāle tu viśvāmitro mahāmuniḥ
sūta uvāca
etasminneva kāle tu viśvāmitro mahāmuniḥ ||
tāṃ śaktiṃ vyarthatāṃ prāptāṃ jñātvā kopasamanvitaḥ
||1||एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः ॥
तां शक्तिं व्यर्थतां प्राप्तां ज्ञात्वा कोपसमन्वितः
mumoca tadvadhārthāya brahmāstraṃ so'bhimaṃtritam ||
tasya saṃhitamātrasya prasvanaḥ samajāyata
||2||मुमोच तद्वधार्थाय ब्रह्मास्त्रं सोऽभिमंत्रितम् ॥
तस्य संहितमात्रस्य प्रस्वनः समजायत
tataścolkāḥ prabhūtāśca prayāṃti ca nabhastalāt ||
tataḥ kuntāḥ śaktayaśca tomarāḥ parighāstathā
||3||ततश्चोल्काः प्रभूताश्च प्रयांति च नभस्तलात् ॥
ततः कुन्ताः शक्तयश्च तोमराः परिघास्तथा
bhiṃḍipālā gadāścaiva khaḍgāścaiva paraśvadhāḥ ||
bāṇāḥ prāsāḥ śataghnyaśca śataśo'tha sahasraśaḥ
||4||भिंडिपाला गदाश्चैव खड्गाश्चैव परश्वधाः ॥
बाणाः प्रासाः शतघ्न्यश्च शतशोऽथ सहस्रशः
vasiṣṭho'pi parijñāya preṣitaṃ gādhisūnunā ||
brahmāstraṃ mṛtyave tena śucirbhūtvā tataḥ param
||5||वसिष्ठोऽपि परिज्ञाय प्रेषितं गाधिसूनुना ॥
ब्रह्मास्त्रं मृत्यवे तेन शुचिर्भूत्वा ततः परम्
iṣīkāṃ ca samādāya brahmāstraṃ tatra yojayan ||
abravīdgādhiputrāya svastyastu tava pārśvataḥ
||6||इषीकां च समादाय ब्रह्मास्त्रं तत्र योजयन् ॥
अब्रवीद्गाधिपुत्राय स्वस्त्यस्तु तव पार्श्वतः
hanyatāmastrametaddhimama vākyādasaṃśayam ||
tatastena hataṃ tacca brahmāstraṃ tatsamudbhavam
||7||हन्यतामस्त्रमेतद्धिमम वाक्यादसंशयम् ॥
ततस्तेन हतं तच्च ब्रह्मास्त्रं तत्समुद्भवम्
vajrāstraṃ ca tato muktaṃ vajrāstreṇa vināśitam ||
yadyadastraṃ kṣipatyeṣa viśvāmitraḥ prakopitaḥ
||8||वज्रास्त्रं च ततो मुक्तं वज्रास्त्रेण विनाशितम् ॥
यद्यदस्त्रं क्षिपत्येष विश्वामित्रः प्रकोपितः
tattaddhaṃti vasiṣṭhastu maṃtrasya ca prabhāvataḥ ||
etasminneva kāle tu kṣubhito makarālayaḥ
||9||तत्तद्धंति वसिष्ठस्तु मंत्रस्य च प्रभावतः ॥
एतस्मिन्नेव काले तु क्षुभितो मकरालयः
śīryaṃte giriśṛṃgāṇi raktavṛṣṭiḥ parā sthitā ||
pralayasyeva cihnāni saṃjātāni dharātale ||
kimakāle mahāneṣa pralayaḥ saṃbhaviṣyati
||10||शीर्यंते गिरिशृंगाणि रक्तवृष्टिः परा स्थिता ॥
प्रलयस्येव चिह्नानि संजातानि धरातले ॥
किमकाले महानेष प्रलयः संभविष्यति
tataḥ pitāmahaṃ jagmuḥ sarve devāḥ savāsavāḥ ||
procuḥ pralayacihnāni yāni saṃti dharātale
||11||ततः पितामहं जग्मुः सर्वे देवाः सवासवाः ॥
प्रोचुः प्रलयचिह्नानि यानि संति धरातले
tato brahmā ciraṃ dhyātvā tānuvāca divaukasaḥ ||
viśvāmitra vasiṣṭhābhyāṃ yuddhametadvyavasthitam
||12||ततो ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा तानुवाच दिवौकसः ॥
विश्वामित्र वसिष्ठाभ्यां युद्धमेतद्व्यवस्थितम्
divyāstrasaṃbhavaṃ devāstenaitadvyākulaṃ jagat
||13||दिव्यास्त्रसंभवं देवास्तेनैतद्व्याकुलं जगत्
tasmādgacchāmahe tatra yāvanno jāyate kṣayaḥ ||
sarveṣāmeva bhūtānāṃ divyāstrāṇāṃ prabhāvataḥ
||14||तस्माद्गच्छामहे तत्र यावन्नो जायते क्षयः ॥
सर्वेषामेव भूतानां दिव्यास्त्राणां प्रभावतः
tato'bhigamya te deśaṃ yatra tau munisattamau ||
vicāmitravasiṣṭhau tau yudhyamānau parasparam
||15||ततोऽभिगम्य ते देशं यत्र तौ मुनिसत्तमौ ॥
विचामित्रवसिष्ठौ तौ युध्यमानौ परस्परम्
tataḥ provāca tau brahmā sāmnā paramavalgunā ||
nivartyatāmidaṃ yuddhametaddivyāstrasaṃbhavam ||
yāvanna pralayo bhāvi samaste dharaṇītale
||16||ततः प्रोवाच तौ ब्रह्मा साम्ना परमवल्गुना ॥
निवर्त्यतामिदं युद्धमेतद्दिव्यास्त्रसंभवम् ॥
यावन्न प्रलयो भावि समस्ते धरणीतले
vasiṣṭha uvāca
nāhamastraṃ prayuṃjāmi viśvāmitravadhecchayā ||
ātmarakṣākṛte deva astramastreṇa śāmayan
||17||नाहमस्त्रं प्रयुंजामि विश्वामित्रवधेच्छया ॥
आत्मरक्षाकृते देव अस्त्रमस्त्रेण शामयन्
ayaṃ mama vināśāya kevalaṃ cāstramokṣaṇam ||
kurute nirdayo brahmaṃstaṃ nivāraya sāṃpratam
||18||अयं मम विनाशाय केवलं चास्त्रमोक्षणम् ॥
कुरुते निर्दयो ब्रह्मंस्तं निवारय सांप्रतम्
brahmovāca
viśvāmitra muniśreṣṭha vasiṣṭhaṃ brāhmaṇottamam ||
tvaṃ rakṣa mama vākyena tathā sarvamidaṃ jagat
||19||विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठं ब्राह्मणोत्तमम् ॥
त्वं रक्ष मम वाक्येन तथा सर्वमिदं जगत्
astramokṣavirāmaṃ tvaṃ brahmarṣe kuru satvaram
||20||अस्त्रमोक्षविरामं त्वं ब्रह्मर्षे कुरु सत्वरम्
viśvāmitra uvāca
na māmeṣa dvijaṃ brūte kathaṃcitprapitāmaha ||
tasmādeṣa prakopo me saṃjāto'sya vadhopari
||21||न मामेष द्विजं ब्रूते कथंचित्प्रपितामह ॥
तस्मादेष प्रकोपो मे संजातोऽस्य वधोपरि
tasmādvadatu deveśa māmeṣa brāhmaṇaṃ drutam ||
nivārayāmi yenāstraṃ yadasyopari saṃdhitam
||22||तस्माद्वदतु देवेश मामेष ब्राह्मणं द्रुतम् ॥
निवारयामि येनास्त्रं यदस्योपरि संधितम्
brahmovāca
tvaṃ vasiṣṭhādhunā brūhi viśvāmitraṃ mamājñayā ||
brāhmaṇo jāyate tena tava jīvasya rakṣaṇam
||23||त्वं वसिष्ठाधुना ब्रूहि विश्वामित्रं ममाज्ञया ॥
ब्राह्मणो जायते तेन तव जीवस्य रक्षणम्
vasiṣṭha uvāca
nāhaṃ kṣatriyasaṃjātaṃ brāhmaṇaṃ vacmi padmaja ||
na vadhe mama śakto'yaṃ kathaṃcitkṣatriyodbhavaḥ
||24||नाहं क्षत्रियसंजातं ब्राह्मणं वच्मि पद्मज ॥
न वधे मम शक्तोऽयं कथंचित्क्षत्रियोद्भवः
brāhmyaṃ tejo na kṣā ttreṇa tejasā saṃpraṇaśyati |
evaṃ jñātvā caturvaktra yadyuktaṃ tatsamācara
||25||ब्राह्म्यं तेजो न क्षा त्त्रेण तेजसा संप्रणश्यति ।
एवं ज्ञात्वा चतुर्वक्त्र यद्युक्तं तत्समाचर
brahmovāca
viśvāmitra dvijaśreṣṭha tyaktvā divyāstrasaṃbhavam ||
kuru yuddhaṃ vasiṣṭhena no cecchapsyāmahaṃ ca te
||26||विश्वामित्र द्विजश्रेष्ठ त्यक्त्वा दिव्यास्त्रसंभवम् ॥
कुरु युद्धं वसिष्ठेन नो चेच्छप्स्यामहं च ते
viśvāmitra uvāca
divyāstrāṇi ca saṃtyajya mayā vadhyaḥ sudurmatiḥ ||
kiṃcicchidraṃ samāsādya tvaṃ gaccha nijasaṃśrayam ||
sūta uvāca ||
bāḍhamityevamuktā ca brahmalokaṃ gato vidhiḥ ||
viśvāmitravasiṣṭhau ca sarasvatyāstaṭe sthitau
||28||दिव्यास्त्राणि च संत्यज्य मया वध्यः सुदुर्मतिः ॥
किंचिच्छिद्रं समासाद्य त्वं गच्छ निजसंश्रयम् ॥
सूत उवाच ॥
बाढमित्येवमुक्ता च ब्रह्मलोकं गतो विधिः ॥
विश्वामित्रवसिष्ठौ च सरस्वत्यास्तटे स्थितौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye vasiṣṭhaviśvāmitra yuddhe divyāstranivartanavarṇanaṃnāmaikasaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 171 ||