कार्तिके शुक्लनवमी तत्राऽभूद्द्वापरं युगम्
वालखिल्या ऊचुः
कार्तिके शुक्लनवमी तत्राऽभूद्द्वापरं युगम् ॥
पूर्वाऽपराह्णगा ग्राह्या क्रमाद्दानोपवासयोः
॥१॥अत्र कूष्मांडकोनाम हतो दैत्यस्तु विष्णुना ॥
तद्रोमभिः समुद्भूता वल्ल्यः कूष्मांडसंभवाः
॥२॥तस्मात्कूष्मांडदानेन फलमाप्नोति निश्चितम् ॥
अस्यामेव नवम्यां तु कुर्यात्कृष्णोत्सवं नरः
॥३॥स्वशाखोक्तेन विधिना तुलस्याः करपीडनम् ॥
कन्यादानफलं तस्य जायते नात्र संशयः
॥४॥कार्तिके शुक्लनवमीमवाप्य विजितेंद्रियः ॥
हरिं विधाय सौवर्णं तुलस्या सहितं शुभम्
॥५॥पूजयेद्विधिवद्भक्त्या व्रती तत्र दिनत्रयम् ॥
एवं यथोक्तविधिना कुर्याद्वैवाहिकं विधिम्
॥६॥ग्राह्यं त्रिरात्रमत्रैव नवम्याद्यनुरोधतः ॥
मध्याह्नव्यापिनी ग्राह्या नवमी पूर्ववेधिता
॥७॥धात्र्यश्वत्थौ य एकत्र पालयित्वा समुद्वहेत् ॥
न नश्यते तस्य पुण्यं कल्पकोटिशतैरपि
॥८॥कनकस्य सुता पूर्वमेकादश्यां किशोरिका ॥
चकार भक्तितः सायं तुलस्युद्वाहजं विधिम्
॥९॥तेन वैधव्यदोषेण निर्मुक्ताऽऽसीत्सुलोचना ॥
तस्मात्सायं प्रकर्तव्यस्तुलस्तुद्वाहजो विधिः
॥१०॥अवश्यमेव कर्तव्यः प्रतिवर्षं तु वैष्णवैः ॥
विधिं तस्य प्रवक्ष्यामि यथा सांगा क्रिया भवेत
॥११॥विष्णोस्तु प्रतिमां कुर्यात्पलस्य स्वर्णजां शुभाम् ॥
तदर्द्धार्द्धं तदर्द्धार्द्धं यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्
॥१२॥प्राणप्रतिष्ठां कृत्वैव तुलसीविष्णुरूपयोः ॥
तत उत्थापयेद्देवं पूर्वोक्तैश्च स्तवादिभिः
॥१३॥उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्पुरुषोक्तिभिः ॥
देशकालौ ततः स्मृत्वा गणेशं तत्र पूजयेत्
॥१४॥पुण्याहं वाचयित्वाथ नांदीश्राद्धं समाचरेत् ॥
वेदवाद्यादिनिर्घोषैर्विष्णुमूर्तिं समानयेत्
॥१५॥तुलसीनिकटे सा तु स्थाप्या चांऽतर्हिता पटैः ॥
आगच्छ भगवन्देव अर्चयिष्यामि केशव
॥१६॥तुभ्यं दास्यामि तुलसीं सर्वकामप्रदो भव ॥
दद्यात्त्रिवारमर्घ्यं च पाद्यं विष्टरमेव च
॥१७॥तत आचमनीयं च त्रिरुक्त्वा च प्रदापयेत् ॥
ततो दधि घृतं क्षीरं कांस्यपात्रपुटीकृतम्
॥१८॥मधुपर्कं गृहाण त्वं वासुदेव नमोस्तु ते ॥
हरिद्रालेपानाभ्यंगकार्यं सर्वं विधाय च
॥१९॥गोधूलिसमये पूज्यौ तुलसीकेशवौ पुनः ॥
पृथक्पृथक्तथा कार्यौ संमुखौ मंगलं पठेत्
॥२०॥ईषद्दृश्ये भास्करे तु संकल्पं तु समुच्चरेत् ॥
स्वगोत्रप्रवरानुक्त्वा तथा त्रिपुरुषादिकम्
॥२१॥अनादिमध्यनिधन त्रैलोक्यप्रतिपालक ॥
इमां गृहाण तुलसीं विवाहविधिनेश्वर
॥२२॥पार्वतीबीजसंभूतां वृंदाभस्मनि संस्थिताम् ॥
अनादिमध्यनिधनां वल्लभां ते ददाम्यहम्
॥२३॥पयोघटैश्च सेवाभिः कन्यावद्वर्धिता मया ॥
त्वत्प्रियां तुलसीं तुभ्यं ददामि त्वं गृहाण भोः
॥२४॥एवं दत्त्वा च तुलसीं पश्चात्तौ पूजयेत्ततः ॥
रात्रौ जागरणं कुर्याद्विवाहोत्सवपूर्वकम्
॥२५॥ततः प्रभातसमये तुलसीं विष्णुमर्चयेत् ॥
वह्निसंस्थापनं कृत्वा द्वादशाक्षरविद्यया
॥२६॥पायसाऽऽज्यक्षौद्रतिलैर्जुह्यादष्टोत्तरंशतम् ॥
ततः स्विष्टकृतं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः ॥
आचार्यं च समभ्यर्च्य होमशेषं समापयेत्
॥२७॥चतुरो वार्षिकान्मासान्नियमो येन यः कृतः ॥
कथयित्वा द्विजेभ्यस्तत्तथाऽन्यत्परिपूरयेत्
॥२८॥इदं व्रतं मया देव कृतं प्रीत्यै तव प्रभो ॥
न्यूनं संपूर्णतां यातु त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
॥२९॥रेवतीतुर्यचरणे द्वादशीसंयुते नरः ॥
न कुर्यात्पारणं कुर्वन्व्रतं निष्फलतां नयेत्
॥३०॥ततो येषां पदार्थानां वर्जनं तु कृतं भवेत् ॥
चातुर्मास्येऽथवा चोर्जे ब्राह्मणेभ्यः समर्पयेत् ॥
ततः सर्वं समश्नीयाद्यद्यत्त्यक्तं व्रते स्थितम्
॥३१॥दंपतिभ्यां सहैवाऽत्र भोक्तव्यं च द्विजैः सह
॥३२॥ततो भुक्त्युत्तरं यानि गलितानि दलानि च ॥
तानि भुक्त्वा तुलस्याश्च स्वयं पापैः प्रमुच्यते
॥३३॥इक्षुदण्डं तथा धात्रीफलं कोलिफलं तथा ॥
भुक्त्वा तु भोजनस्यांऽते तस्योच्छिष्टं विनश्यति
॥३४॥एषु त्रिषु न भुक्तं चेदेकैकमपि येन तु ॥
ज्ञेय उच्छिष्ट आवर्षं नरोऽसौ नाऽत्र संशयः
॥३५॥ततः सायं पुनः पूज्याविक्षुदण्डैश्च शोभितैः ॥
तुलसीवासुदेवौ च कृतकृत्यो भवेत्ततः
॥३६॥ततो विसर्जनं कृत्वा दत्त्वा दायादिकं हरेः ॥
वैकुण्ठं गच्छ भगवँस्तुलसीसहितः प्रभो ॥
मत्कृतं पूजनं गृह्य संतुष्टो भव सर्वदा
॥३७॥गच्छगच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर ॥
यत्र ब्रह्मादयो देवास्तत्र गच्छ जनार्दन
॥३८॥एवं विसृज्य देवेशमाचार्याय प्रदापयेत् ॥
मूर्त्यादिकं सर्वमेव कृतकृत्यो भवेन्नरः
॥३९॥प्रतिवर्षं तु यः कुर्यात्तुलसीकरपीडनम् ॥
भक्तिमान्धनधान्यैः स युक्तो भवति निश्चितम् ॥
इहलोके परत्राऽपि विपुलं च यशो लभेत्
॥४०॥इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे कार्तिकमासमाहात्म्ये कूष्मांडनवमीतुलसीविवाहविधिवर्णनंनामैकत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३१ ॥