अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२५ मैत्रावरुणिर्वसिष्ठ:। मरुत: । त्रिष्टुप् , १-११ द्विपदा विराट् ।
क ईं॒ व्य॑क्ता॒ नर॒: सनी॑ळा रु॒द्रस्य॒ मर्या॒ अध॒ स्वश्वा॑: १
नकि॒र्ह्ये॑षां ज॒नूंषि॒ वेद॒ ते अ॒ङ्ग वि॑द्रे मि॒थो ज॒नित्र॑म्
॥१॥ka ī̱ṃ vya̍ktā̱ nara̱: sanī̍l̤ā ru̱drasya̱ maryā̱ adha̱ svaśvā̍: 1
naki̱rhye̍ṣāṃ ja̱nūṃṣi̱ veda̱ te a̱ṅga vi̍dre mi̱tho ja̱nitra̍m
२
अ॒भि स्व॒पूभि॑र्मि॒थो व॑पन्त॒ वात॑स्वनसः श्ये॒ना अ॑स्पृध्रन् ३
ए॒तानि॒ धीरो॑ नि॒ण्या चि॑केत॒ पृश्नि॒र्यदूधो॑ म॒ही ज॒भार॑
॥२॥2
a̱bhi sva̱pūbhi̍rmi̱tho va̍panta̱ vāta̍svanasaḥ śye̱nā a̍spṛdhran 3
e̱tāni̱ dhīro̍ ni̱ṇyā ci̍keta̱ pṛśni̱ryadūdho̍ ma̱hī ja̱bhāra̍
४
सा विट् सु॒वीरा॑ म॒रुद्भि॑रस्तु स॒नात्सह॑न्ती॒ पुष्य॑न्ती नृ॒म्णम् ५
यामं॒ येष्ठा॑: शु॒भा शोभि॑ष्ठाः श्रि॒या सम्मि॑श्ला॒ ओजो॑भिरु॒ग्राः
॥३॥4
sā viṭ su̱vīrā̍ ma̱rudbhi̍rastu sa̱nātsaha̍ntī̱ puṣya̍ntī nṛ̱mṇam 5
yāma̱ṃ yeṣṭhā̍: śu̱bhā śobhi̍ṣṭhāḥ śri̱yā sammi̍ślā̱ ojo̍bhiru̱grāḥ
६
उ॒ग्रं व॒ ओज॑: स्थि॒रा शवां॒स्यधा॑ म॒रुद्भि॑र्ग॒णस्तुवि॑ष्मान् ७
शु॒भ्रो व॒: शुष्म॒: क्रुध्मी॒ मनां॑सि॒ धुनि॒र्मुनि॑रिव॒ शर्ध॑स्य धृ॒ष्णोः
॥४॥6
u̱graṃ va̱ oja̍: sthi̱rā śavā̱ṃsyadhā̍ ma̱rudbhi̍rga̱ṇastuvi̍ṣmān 7
śu̱bhro va̱: śuṣma̱: krudhmī̱ manā̍ṃsi̱ dhuni̱rmuni̍riva̱ śardha̍sya dhṛ̱ṣṇoḥ
८
सने॑म्य॒स्मद्यु॒योत॑ दि॒द्युं मा वो॑ दुर्म॒तिरि॒ह प्रण॑ङ्नः ९
प्रि॒या वो॒ नाम॑ हुवे तु॒राणा॒मा यत्तृ॒पन्म॑रुतो वावशा॒नाः
॥५॥8
sane̍mya̱smadyu̱yota̍ di̱dyuṃ mā vo̍ durma̱tiri̱ha praṇa̍ṅnaḥ 9
pri̱yā vo̱ nāma̍ huve tu̱rāṇā̱mā yattṛ̱panma̍ruto vāvaśā̱nāḥ
१०
स्वा॒यु॒धास॑ इ॒ष्मिण॑: सुनि॒ष्का उ॒त स्व॒यं त॒न्व१: शुम्भ॑मानाः
॥६॥10
svā̱yu̱dhāsa̍ i̱ṣmiṇa̍: suni̱ṣkā u̱ta sva̱yaṃ ta̱nva1: śumbha̍mānāḥ
११
शुची॑ वो ह॒व्या म॑रुत॒: शुची॑नां॒ शुचिं॑ हिनोम्यध्व॒रं शुचि॑भ्यः ।
ऋ॒तेन॑ स॒त्यमृ॑त॒साप॑ आय॒ञ्छुचि॑जन्मान॒: शुच॑यः पाव॒काः
॥१२॥11
śucī̍ vo ha̱vyā ma̍ruta̱: śucī̍nā̱ṃ śuci̍ṃ hinomyadhva̱raṃ śuci̍bhyaḥ |
ṛ̱tena̍ sa̱tyamṛ̍ta̱sāpa̍ āya̱ñchuci̍janmāna̱: śuca̍yaḥ pāva̱kāḥ
अंसे॒ष्वा म॑रुतः खा॒दयो॑ वो॒ वक्ष॑:सु रु॒क्मा उ॑पशिश्रिया॒णाः ।
वि वि॒द्युतो॒ न वृ॒ष्टिभी॑ रुचा॒ना अनु॑ स्व॒धामायु॑धै॒र्यच्छ॑मानाः
॥१३॥aṃse̱ṣvā ma̍rutaḥ khā̱dayo̍ vo̱ vakṣa̍:su ru̱kmā u̍paśiśriyā̱ṇāḥ |
vi vi̱dyuto̱ na vṛ̱ṣṭibhī̍ rucā̱nā anu̍ sva̱dhāmāyu̍dhai̱ryaccha̍mānāḥ
प्र बु॒ध्न्या॑ व ईरते॒ महां॑सि॒ प्र नामा॑नि प्रयज्यवस्तिरध्वम् ।
स॒ह॒स्रियं॒ दम्यं॑ भा॒गमे॒तं गृ॑हमे॒धीयं॑ मरुतो जुषध्वम्
॥१४॥pra bu̱dhnyā̍ va īrate̱ mahā̍ṃsi̱ pra nāmā̍ni prayajyavastiradhvam |
sa̱ha̱sriya̱ṃ damya̍ṃ bhā̱game̱taṃ gṛ̍hame̱dhīya̍ṃ maruto juṣadhvam
यदि॑ स्तु॒तस्य॑ मरुतो अधी॒थेत्था विप्र॑स्य वा॒जिनो॒ हवी॑मन् ।
म॒क्षू रा॒यः सु॒वीर्य॑स्य दात॒ नू चि॒द्यम॒न्य आ॒दभ॒दरा॑वा
॥१५॥yadi̍ stu̱tasya̍ maruto adhī̱thetthā vipra̍sya vā̱jino̱ havī̍man |
ma̱kṣū rā̱yaḥ su̱vīrya̍sya dāta̱ nū ci̱dyama̱nya ā̱dabha̱darā̍vā
अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒: स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्या॑: ।
ते ह॑र्म्ये॒ष्ठाः शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒त्सासो॒ न प्र॑क्री॒ळिन॑: पयो॒धाः
॥१६॥atyā̍so̱ na ye ma̱ruta̱: svañco̍ yakṣa̱dṛśo̱ na śu̱bhaya̍nta̱ maryā̍: |
te ha̍rmye̱ṣṭhāḥ śiśa̍vo̱ na śu̱bhrā va̱tsāso̱ na pra̍krī̱l̤ina̍: payo̱dhāḥ
द॒श॒स्यन्तो॑ नो म॒रुतो॑ मृळन्तु वरिव॒स्यन्तो॒ रोद॑सी सु॒मेके॑ ।
आ॒रे गो॒हा नृ॒हा व॒धो वो॑ अस्तु सु॒म्नेभि॑र॒स्मे व॑सवो नमध्वम्
॥१७॥da̱śa̱syanto̍ no ma̱ruto̍ mṛl̤antu variva̱syanto̱ roda̍sī su̱meke̍ |
ā̱re go̱hā nṛ̱hā va̱dho vo̍ astu su̱mnebhi̍ra̱sme va̍savo namadhvam
आ वो॒ होता॑ जोहवीति स॒त्तः स॒त्राचीं॑ रा॒तिं म॑रुतो गृणा॒नः ।
य ईव॑तो वृषणो॒ अस्ति॑ गो॒पाः सो अद्व॑यावी हवते व उ॒क्थैः
॥१८॥ā vo̱ hotā̍ johavīti sa̱ttaḥ sa̱trācī̍ṃ rā̱tiṃ ma̍ruto gṛṇā̱naḥ |
ya īva̍to vṛṣaṇo̱ asti̍ go̱pāḥ so adva̍yāvī havate va u̱kthaiḥ
इ॒मे तु॒रं म॒रुतो॑ रामयन्ती॒मे सह॒: सह॑स॒ आ न॑मन्ति ।
इ॒मे शंसं॑ वनुष्य॒तो नि पा॑न्ति गु॒रु द्वेषो॒ अर॑रुषे दधन्ति
॥१९॥i̱me tu̱raṃ ma̱ruto̍ rāmayantī̱me saha̱: saha̍sa̱ ā na̍manti |
i̱me śaṃsa̍ṃ vanuṣya̱to ni pā̍nti gu̱ru dveṣo̱ ara̍ruṣe dadhanti
इ॒मे र॒ध्रं चि॑न्म॒रुतो॑ जुनन्ति॒ भृमिं॑ चि॒द्यथा॒ वस॑वो जु॒षन्त॑ ।
अप॑ बाधध्वं वृषण॒स्तमां॑सि ध॒त्त विश्वं॒ तन॑यं तो॒कम॒स्मे
॥२०॥i̱me ra̱dhraṃ ci̍nma̱ruto̍ junanti̱ bhṛmi̍ṃ ci̱dyathā̱ vasa̍vo ju̱ṣanta̍ |
apa̍ bādhadhvaṃ vṛṣaṇa̱stamā̍ṃsi dha̱tta viśva̱ṃ tana̍yaṃ to̱kama̱sme
मा वो॑ दा॒त्रान्म॑रुतो॒ निर॑राम॒ मा प॒श्चाद्द॑घ्म रथ्यो विभा॒गे ।
आ न॑: स्पा॒र्हे भ॑जतना वस॒व्ये॒३ यदीं॑ सुजा॒तं वृ॑षणो वो॒ अस्ति॑
॥२१॥mā vo̍ dā̱trānma̍ruto̱ nira̍rāma̱ mā pa̱ścādda̍ghma rathyo vibhā̱ge |
ā na̍: spā̱rhe bha̍jatanā vasa̱vye̱3 yadī̍ṃ sujā̱taṃ vṛ̍ṣaṇo vo̱ asti̍
सं यद्धन॑न्त म॒न्युभि॒र्जना॑स॒: शूरा॑ य॒ह्वीष्वोष॑धीषु वि॒क्षु ।
अध॑ स्मा नो मरुतो रुद्रियासस्त्रा॒तारो॑ भूत॒ पृत॑नास्व॒र्यः
॥२२॥saṃ yaddhana̍nta ma̱nyubhi̱rjanā̍sa̱: śūrā̍ ya̱hvīṣvoṣa̍dhīṣu vi̱kṣu |
adha̍ smā no maruto rudriyāsastrā̱tāro̍ bhūta̱ pṛta̍nāsva̱ryaḥ
भूरि॑ चक्र मरुत॒: पित्र्या॑ण्यु॒क्थानि॒ या व॑: श॒स्यन्ते॑ पु॒रा चि॑त् ।
म॒रुद्भि॑रु॒ग्रः पृत॑नासु॒ साळ्हा॑ म॒रुद्भि॒रित्सनि॑ता॒ वाज॒मर्वा॑
॥२३॥bhūri̍ cakra maruta̱: pitryā̍ṇyu̱kthāni̱ yā va̍: śa̱syante̍ pu̱rā ci̍t |
ma̱rudbhi̍ru̱graḥ pṛta̍nāsu̱ sāl̤hā̍ ma̱rudbhi̱ritsani̍tā̱ vāja̱marvā̍
अ॒स्मे वी॒रो म॑रुतः शु॒ष्म्य॑स्तु॒ जना॑नां॒ यो असु॑रो विध॒र्ता ।
अ॒पो येन॑ सुक्षि॒तये॒ तरे॒माऽध॒ स्वमोको॑ अ॒भि व॑: स्याम
॥२४॥a̱sme vī̱ro ma̍rutaḥ śu̱ṣmya̍stu̱ janā̍nā̱ṃ yo asu̍ro vidha̱rtā |
a̱po yena̍ sukṣi̱taye̱ tare̱mā'dha̱ svamoko̍ a̱bhi va̍: syāma
तन्न॒ इन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निराप॒ ओष॑धीर्व॒निनो॑ जुषन्त ।
शर्म॑न्त्स्याम म॒रुता॑मु॒पस्थे॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒: सदा॑ नः
॥२५॥tanna̱ indro̱ varu̍ṇo mi̱tro a̱gnirāpa̱ oṣa̍dhīrva̱nino̍ juṣanta |
śarma̍ntsyāma ma̱rutā̍mu̱pasthe̍ yū̱yaṃ pā̍ta sva̱stibhi̱: sadā̍ naḥ