cakratīrthamahimānuvarṇanam
atha sundarākhyagandharvasya rākṣasatvaprāptinivṛttyorupodghātaḥ ||
ṛṣaya ūcuḥ ||
bhagavanrākṣasaḥ ko'sau sūta paurāṇikottama ||
viṣṇubhaktaṃ mahātmānaṃ yo brāhmaṇamabādhata
||1||अथ सुन्दराख्यगन्धर्वस्य राक्षसत्वप्राप्तिनिवृत्त्योरुपोद्घातः ॥
ऋषय ऊचुः ॥
भगवन्राक्षसः कोऽसौ सूत पौराणिकोत्तम ॥
विष्णुभक्तं महात्मानं यो ब्राह्मणमबाधत
śrīsūta uvāca
vakṣyāmi rākṣasaṃ krūraṃ taṃ viprāḥ śṛṇutādarāt ||
yathā ca rākṣaso jāto munīnāṃ śāpavaibhavāt
||2||वक्ष्यामि राक्षसं क्रूरं तं विप्राः शृणुतादरात् ॥
यथा च राक्षसो जातो मुनीनां शापवैभवात्
purā vaikuṇṭhasadṛśe śrīraṅge viṣṇumaṃdire ||
vasiṣṭhātrimukhāḥ sarve viṣṇubhaktā mahaujasaḥ
||3||पुरा वैकुण्ठसदृशे श्रीरङ्गे विष्णुमंदिरे ॥
वसिष्ठात्रिमुखाः सर्वे विष्णुभक्ता महौजसः
śrīraṅganāthaṃ deveśaṃ bhaktānāmabhayapradam ||
upāsāṃcakrire muktyai śrīraṅgapuravāsinaḥ
||4||श्रीरङ्गनाथं देवेशं भक्तानामभयप्रदम् ॥
उपासांचक्रिरे मुक्त्यै श्रीरङ्गपुरवासिनः
kadācittatra gandharvo vīrabāhusuto balī ||
sundaro nāma vipreṃdrā viṭagoṣṭhīparāyaṇaḥ
||5||कदाचित्तत्र गन्धर्वो वीरबाहुसुतो बली ॥
सुन्दरो नाम विप्रेंद्रा विटगोष्ठीपरायणः
lalanāśatasaṃyukto vivastraḥ salilāśaye ||
cikrīḍa sa vivastrābhiḥ sākaṃ yuvatibhirmudā
||6||ललनाशतसंयुक्तो विवस्त्रः सलिलाशये ॥
चिक्रीड स विवस्त्राभिः साकं युवतिभिर्मुदा
kaverajāyāstīrthe tu vasiṣṭho munibhiḥ saha ||
mādhyāhnikaṃ kartumanā yayau śrīraṃgamaṃdirāt
||7||कवेरजायास्तीर्थे तु वसिष्ठो मुनिभिः सह ॥
माध्याह्निकं कर्तुमना ययौ श्रीरंगमंदिरात्
tānṛṣīnavalokyātha rāmāstā bhayakātarāḥ ||
vāsāṃsyācchādayāmāsuḥ sundaro na tu sāhasī
||8||तानृषीनवलोक्याथ रामास्ता भयकातराः ॥
वासांस्याच्छादयामासुः सुन्दरो न तु साहसी
tato vasiṣṭhaḥ kupitaḥ śaśāpainaṃ gatatrapam
||9||ततो वसिष्ठः कुपितः शशापैनं गतत्रपम्
vasiṣṭha uvāca
yasmātsundara gandharva dṛṣṭvā'smām̐llajjayā tvayā ||
vāso nācchāditaṃ śīghraṃ yāhi rākṣasatāṃ tataḥ
||10||यस्मात्सुन्दर गन्धर्व दृष्ट्वाऽस्माँल्लज्जया त्वया ॥
वासो नाच्छादितं शीघ्रं याहि राक्षसतां ततः
evamukte vasiṣṭhena rāmāḥ prāñjalayastadā ||
praṇipatya vasiṣṭhaṃ taṃ bhaktinamreṇa cetasā
||11||एवमुक्ते वसिष्ठेन रामाः प्राञ्जलयस्तदा ॥
प्रणिपत्य वसिष्ठं तं भक्तिनम्रेण चेतसा
munimaṇḍalamadhye tu vasiṣṭhamidamabruvan
||12||मुनिमण्डलमध्ये तु वसिष्ठमिदमब्रुवन्
rāmā ūcuḥ
bhagavansarvadharmajña caturānananandana ||
dayāsindho'valokyāsmānna kopaṃ kartumarhasi
||13||भगवन्सर्वधर्मज्ञ चतुरानननन्दन ॥
दयासिन्धोऽवलोक्यास्मान्न कोपं कर्तुमर्हसि
patireva hi nārīṇāṃ bhūṣaṇaṃ paramucyate ||
patihīnā tu yā nārī śataputrāpi sā mune
||14||पतिरेव हि नारीणां भूषणं परमुच्यते ॥
पतिहीना तु या नारी शतपुत्रापि सा मुने
vidhavetyucyate loke tāsāṃ janma nirarthakam ||
tatprasādaṃ kuru mune patyāvasmākamādarāt
||15||विधवेत्युच्यते लोके तासां जन्म निरर्थकम् ॥
तत्प्रसादं कुरु मुने पत्यावस्माकमादरात्
eko'parādhaḥ kṣaṃtavyo munibhistattvadarśibhiḥ ||
kṣamāṃ kuru dayāsindho yuṣmacchiṣye'tra sundare
||16||एकोऽपराधः क्षंतव्यो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥
क्षमां कुरु दयासिन्धो युष्मच्छिष्येऽत्र सुन्दरे
śrīsūta uvāca
vasiṣṭhaḥ prārthitastvevaṃ sundarasyāṃganājanaiḥ ||
provāca vacanaṃ bhūyaḥ prasannaḥ sa dvijottamaḥ
||17||वसिष्ठः प्रार्थितस्त्वेवं सुन्दरस्यांगनाजनैः ॥
प्रोवाच वचनं भूयः प्रसन्नः स द्विजोत्तमः
atha sundarākhyasya vasiṣṭhoktarākṣatvanivṛttyupāyaḥ ||
vasiṣṭha uvāca ||
na me syādvacanaṃ mithyā kadācidapi subhruvaḥ ||
upāyaṃ vaḥ pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ śraddhayā saha
||18||अथ सुन्दराख्यस्य वसिष्ठोक्तराक्षत्वनिवृत्त्युपायः ॥
वसिष्ठ उवाच ॥
न मे स्याद्वचनं मिथ्या कदाचिदपि सुभ्रुवः ॥
उपायं वः प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं श्रद्धया सह
ṣoḍaśābdāvadhiḥ śāpo bharturvai bhavitā dhruvam ||
ṣoḍaśābdāvadhau caiva sundaro rākṣasākṛtiḥ
||19||षोडशाब्दावधिः शापो भर्तुर्वै भविता ध्रुवम् ॥
षोडशाब्दावधौ चैव सुन्दरो राक्षसाकृतिः
yadṛcchayā veṃkaṭādriṃ sarvapāpaharaṃ śubham ||
gatvāsau cakratīrthaṃ tadgamiṣyati surāṃganāḥ
||20||यदृच्छया वेंकटाद्रिं सर्वपापहरं शुभम् ॥
गत्वासौ चक्रतीर्थं तद्गमिष्यति सुरांगनाः
āste tatra mahāyogī padmanābho munīśvaraḥ ||
bhakṣārthaṃ taṃ muniṃ so'yaṃ rākṣaso'bhigamiṣyati
||21||आस्ते तत्र महायोगी पद्मनाभो मुनीश्वरः ॥
भक्षार्थं तं मुनिं सोऽयं राक्षसोऽभिगमिष्यति
tato brāhmaṇarakṣārtha preritaṃ cakramuttamam ||
viṣṇunāsya śiraḥ kāyāddhariṣyati na saṃśayaḥ
||22||ततो ब्राह्मणरक्षार्थ प्रेरितं चक्रमुत्तमम् ॥
विष्णुनास्य शिरः कायाद्धरिष्यति न संशयः
tataḥ svaṃ rūpamāsādya śāpānmuktaḥ sa sundaraḥ ||
patirvastridivaṃ bhūyo gantā nāstyatra saṃśayaḥ
||23||ततः स्वं रूपमासाद्य शापान्मुक्तः स सुन्दरः ॥
पतिर्वस्त्रिदिवं भूयो गन्ता नास्त्यत्र संशयः
tatastridivamāsādya sundaro'yaṃ patirhi vaḥ ||
ramayiṣyati sundaryo yuṣmānsundaraveṣabhṛt
||24||ततस्त्रिदिवमासाद्य सुन्दरोऽयं पतिर्हि वः ॥
रमयिष्यति सुन्दर्यो युष्मान्सुन्दरवेषभृत्
śrīsūta uvāca
ityuktvā tu vasiṣṭhastāḥ sundarasya varāṃganāḥ ||
svāśramaṃ prayayau tūrṇaṃ śrīraṃgeśvarabhaktimān
||25||इत्युक्त्वा तु वसिष्ठस्ताः सुन्दरस्य वरांगनाः ॥
स्वाश्रमं प्रययौ तूर्णं श्रीरंगेश्वरभक्तिमान्
atha rāmāstamāliṃgya sundaraṃ patimātmanaḥ ||
ruruduḥ śokasantaptā duḥkhasāgaramadhyagāḥ
||26||अथ रामास्तमालिंग्य सुन्दरं पतिमात्मनः ॥
रुरुदुः शोकसन्तप्ता दुःखसागरमध्यगाः
dṛśyamānāsu tāsvevaṃ sundaro rākṣaso'bhavat ||
mahādaṃṣṭro mahākāyo raktaśmaśruśiroruhaḥ
||27||दृश्यमानासु तास्वेवं सुन्दरो राक्षसोऽभवत् ॥
महादंष्ट्रो महाकायो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः
taṃ dṛṣṭvā bhayasaṃvignā jagmū rāmāstriviṣṭapam ||
tato rākṣasaveṣo'yaṃ suṃdarī bhairavākṛtiḥ
||28||तं दृष्ट्वा भयसंविग्ना जग्मू रामास्त्रिविष्टपम् ॥
ततो राक्षसवेषोऽयं सुंदरी भैरवाकृतिः
bhakṣayanprāṇinaḥ sarvāndeśāddeśaṃ vanādvanam ||
bhramannanilavego'yaṃ veṃkaṭādriṃ nagottamam
||29||भक्षयन्प्राणिनः सर्वान्देशाद्देशं वनाद्वनम् ॥
भ्रमन्ननिलवेगोऽयं वेंकटाद्रिं नगोत्तमम्
praviśyāsau mahāpāpī cakratīrthaṃ tato yayau ||
evaṃ ṣoḍaśavarṣāṇi bhramato'sya yayustadā
||30||प्रविश्यासौ महापापी चक्रतीर्थं ततो ययौ ॥
एवं षोडशवर्षाणि भ्रमतोऽस्य ययुस्तदा
tatastu ṣoḍaśābdānte rākṣaso'yaṃ munīśvarāḥ ||
bhakṣituṃ padmanābhaṃ taṃ cakratīrthanivāsinam
||31||ततस्तु षोडशाब्दान्ते राक्षसोऽयं मुनीश्वराः ॥
भक्षितुं पद्मनाभं तं चक्रतीर्थनिवासिनम्
upādravadvāyuvegaḥ sacāstauṣījjanārdanam ||
yoginā ca stuto viṣṇustadā cakramacodayat
||32||उपाद्रवद्वायुवेगः सचास्तौषीज्जनार्दनम् ॥
योगिना च स्तुतो विष्णुस्तदा चक्रमचोदयत्
rakṣituṃ padmanābhaṃ taṃ rākṣasena prapīḍitam ||
athāgatya hareścakraṃ rākṣasasya śiro'harat
||33||रक्षितुं पद्मनाभं तं राक्षसेन प्रपीडितम् ॥
अथागत्य हरेश्चक्रं राक्षसस्य शिरोऽहरत्
atha sundarākhyasya rākṣasatvavimuktipūrvakaṃ svasvarūpaprāptiḥ ||
tato'yaṃ rākṣasaṃ dehaṃ tyaktvā divyakalevaraḥ ||
vimānavaramāruhya sundaraḥ puṣpavarṣitaḥ
||34||अथ सुन्दराख्यस्य राक्षसत्वविमुक्तिपूर्वकं स्वस्वरूपप्राप्तिः ॥
ततोऽयं राक्षसं देहं त्यक्त्वा दिव्यकलेवरः ॥
विमानवरमारुह्य सुन्दरः पुष्पवर्षितः
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā vavaṃde tatsudarśanam ||
tuṣṭāva śrutiramyābhirvāgbhiragryābhirādarāt
||35||प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा ववंदे तत्सुदर्शनम् ॥
तुष्टाव श्रुतिरम्याभिर्वाग्भिरग्र्याभिरादरात्
sundara uvāca
sudarśana namaste'stu viṣṇuhastaikabhūṣaṇa ||
namaste'surasaṃhartre sahasrādityatejase
||36||सुदर्शन नमस्तेऽस्तु विष्णुहस्तैकभूषण ॥
नमस्तेऽसुरसंहर्त्रे सहस्रादित्यतेजसे
kṛpāveśena bhavatastyakvāhaṃ rākṣasīṃ tanum ||
svaṃ rūpamabhajaṃ viṣṇoścakrāyudha namo'stu te
||37||कृपावेशेन भवतस्त्यक्वाहं राक्षसीं तनुम् ॥
स्वं रूपमभजं विष्णोश्चक्रायुध नमोऽस्तु ते
anujānīhi māṃ gaṃtuṃ tridivaṃ viṣṇuvallabha ||
bhāryā me pariśocanti virahāturacetasaḥ
||38||अनुजानीहि मां गंतुं त्रिदिवं विष्णुवल्लभ ॥
भार्या मे परिशोचन्ति विरहातुरचेतसः
tvanmanasko bhaviṣyāmi yāvajjīvaṃ yathā hyaham ||
tathā rūpaṃ kuruṣva tvaṃ mayi cakra namo'stu te
||39||त्वन्मनस्को भविष्यामि यावज्जीवं यथा ह्यहम् ॥
तथा रूपं कुरुष्व त्वं मयि चक्र नमोऽस्तु ते
evaṃ stutaṃ viṣṇucakraṃ sundareṇa sabhaktikam ||
anujagrāha sahasā tathāstviti munīśvarāḥ
||40||एवं स्तुतं विष्णुचक्रं सुन्दरेण सभक्तिकम् ॥
अनुजग्राह सहसा तथास्त्विति मुनीश्वराः
cakrāyudhābhyanujñātaḥ sundaro brāhmaṇottamam ||
praṇamya tenānujñāto gandharvastridivaṃ yayau
||41||चक्रायुधाभ्यनुज्ञातः सुन्दरो ब्राह्मणोत्तमम् ॥
प्रणम्य तेनानुज्ञातो गन्धर्वस्त्रिदिवं ययौ
sundare tu gate svargaṃ padmanābho munīśvaraḥ ||
taccakraṃ prārthayāmāsa viṣṇvāyudha namo'stu te
||42||सुन्दरे तु गते स्वर्गं पद्मनाभो मुनीश्वरः ॥
तच्चक्रं प्रार्थयामास विष्ण्वायुध नमोऽस्तु ते
cakrāyudha namāmi tvāṃ mahāsuravimardana ||
sannidhānaṃ kuruṣva tvaṃ cakratīrthe'male śubhe
||43||चक्रायुध नमामि त्वां महासुरविमर्दन ॥
सन्निधानं कुरुष्व त्वं चक्रतीर्थेऽमले शुभे
tvatsannidhānātsarveṣāṃ snātānāṃ pāpināmiha ||
pāpanāśaṃ kuruṣva tvaṃ mokṣaṃ ca kuru śāśvatam
||44||त्वत्सन्निधानात्सर्वेषां स्नातानां पापिनामिह ॥
पापनाशं कुरुष्व त्वं मोक्षं च कुरु शाश्वतम्
cakratīrthamiti khyātiṃ loke'sya parikalpaya ||
tvatsannidhānādatratyamunīnāṃ bhayanāśanam
||45||चक्रतीर्थमिति ख्यातिं लोकेऽस्य परिकल्पय ॥
त्वत्सन्निधानादत्रत्यमुनीनां भयनाशनम्
itaḥ paraṃ bhavatvārya cakrāyudha namo'stu te ||
bhūtapretapiśācebhyo bhayaṃ mā bhavatu prabho
||46||इतः परं भवत्वार्य चक्रायुध नमोऽस्तु ते ॥
भूतप्रेतपिशाचेभ्यो भयं मा भवतु प्रभो
iti samprārthitaṃ cakraṃ padmanābhena yoginā ||
tathaivāstviti sambhāṣya tasmiṃstīrthe tirohitam
||47||इति सम्प्रार्थितं चक्रं पद्मनाभेन योगिना ॥
तथैवास्त्विति सम्भाष्य तस्मिंस्तीर्थे तिरोहितम्
śrīsūta uvāca
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā rākṣasasyodbhave mayā ||
māhātmyaṃ cakratīrthasya kathitaṃ ca malāpaham
||48||एवं वः कथितं विप्रा राक्षसस्योद्भवे मया ॥
माहात्म्यं चक्रतीर्थस्य कथितं च मलापहम्
yacchutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavo bhuvi
||49||यच्छुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye cakratīrthamahimānuvarṇanaṃnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24 ||