athātaḥ saṃpravakṣyāmi svāmipuṣkariṇīṃ śubhām
śrīsūta uvāca
atha kāśyapasya svāmipuṣkariṇīsnānena mahāpātakanāśaḥ ||
athātaḥ saṃpravakṣyāmi svāmipuṣkariṇīṃ śubhām ||
lakṣīkṛtya kathāmekāṃ pavitrāṃ dvijasattamāḥ
||1||अथ काश्यपस्य स्वामिपुष्करिणीस्नानेन महापातकनाशः ॥
अथातः संप्रवक्ष्यामि स्वामिपुष्करिणीं शुभाम् ॥
लक्षीकृत्य कथामेकां पवित्रां द्विजसत्तमाः
kāśyapākhyo dvijaḥ pūrvamasmiṃstīrthavare śubhe ||
snātvātimahataḥ pāpādvimukto narakapradāt
||2||काश्यपाख्यो द्विजः पूर्वमस्मिंस्तीर्थवरे शुभे ॥
स्नात्वातिमहतः पापाद्विमुक्तो नरकप्रदात्
ṛṣaya ūcuḥ
mune kāśyapanāmāsāvakarotkiṃ hi pātakam ||
snātvā tīrthavare hyatra yasmānmukto'bhavatkṣaṇāt
||3||मुने काश्यपनामासावकरोत्किं हि पातकम् ॥
स्नात्वा तीर्थवरे ह्यत्र यस्मान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्
etannaḥ śraddadhānānāṃ brūhi sūta kṛpābalāt ||
tvadvaco'mṛtatṛptānāṃ na pipāsāpi vidyate
||4||एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपाबलात् ॥
त्वद्वचोऽमृततृप्तानां न पिपासापि विद्यते
śrīsūta uvāca
śrīsvāmipuṣkariṇyāśca māhātmyapratipādakam ||
itihāsaṃ pravakṣyāmi paṭhatāṃ pāpanāśanam
||5||श्रीस्वामिपुष्करिण्याश्च माहात्म्यप्रतिपादकम् ॥
इतिहासं प्रवक्ष्यामि पठतां पापनाशनम्
atha parīkṣidvṛttāntaḥ ||
abhimanyusuto rājā parīkṣinnāma nāmataḥ ||
adhyāsta hāstinapuraṃ pālayandharmato mahīm
||6||अथ परीक्षिद्वृत्तान्तः ॥
अभिमन्युसुतो राजा परीक्षिन्नाम नामतः ॥
अध्यास्त हास्तिनपुरं पालयन्धर्मतो महीम्
sa rājā jātu vipine cacāra mṛgayārataḥ ||
ṣaṣṭivarṣavayā bhūpaḥ kṣuttṛṣṇāparipīḍitaḥ
||7||स राजा जातु विपिने चचार मृगयारतः ॥
षष्टिवर्षवया भूपः क्षुत्तृष्णापरिपीडितः
naṣṭamekaṃ sa vipine mārgayanmṛgamādarāt ||
dhyānārūḍhaṃ muniṃ dṛṣṭvā prāha bhūpālakottamaḥ
||8||नष्टमेकं स विपिने मार्गयन्मृगमादरात् ॥
ध्यानारूढं मुनिं दृष्ट्वा प्राह भूपालकोत्तमः
mayā bāṇena vipine mṛgo viddho'dhunā mune ||
dṛṣṭaḥ sa kiṃ tvayā vidvanvidruto bhayakātaraḥ
||9||मया बाणेन विपिने मृगो विद्धोऽधुना मुने ॥
दृष्टः स किं त्वया विद्वन्विद्रुतो भयकातरः
samādhiniṣṭho maunitvānna kiṃcidapi so'bravīt ||
tato dhanuraṭanyā sa skandhe tasya mahāmuneḥ
||10||समाधिनिष्ठो मौनित्वान्न किंचिदपि सोऽब्रवीत् ॥
ततो धनुरटन्या स स्कन्धे तस्य महामुनेः
nidhāya mṛtasarpaṃ tu kupitaḥ svapuraṃ yayau ||
munestasya sutaḥ kaścicchṛṃgīnāma babhūva vai
||11||निधाय मृतसर्पं तु कुपितः स्वपुरं ययौ ॥
मुनेस्तस्य सुतः कश्चिच्छृंगीनाम बभूव वै
sakhā tasya kṛśākhyo'bhūcchṛṃgiṇo dvijasattamaḥ ||
sakhāyaṃ śṛṃgiṇaṃ prāha kṛśākhyaḥ sa sakhā tataḥ
||12||सखा तस्य कृशाख्योऽभूच्छृंगिणो द्विजसत्तमः ॥
सखायं शृंगिणं प्राह कृशाख्यः स सखा ततः
pitā tava mṛtaṃ sarpaṃ skandhena vahate'dhunā ||
mā bhūddarpastava sakhe mā krudhyastvamidaṃ vṛthā
||13||पिता तव मृतं सर्पं स्कन्धेन वहतेऽधुना ॥
मा भूद्दर्पस्तव सखे मा क्रुध्यस्त्वमिदं वृथा
so'bhavatkupitaḥ śṛṃgī ditsuḥ śāpaṃ nṛpāya vai ||
mattāte śavasarpaṃ yo nyastavānmūḍhacetanaḥ
||14||सोऽभवत्कुपितः शृंगी दित्सुः शापं नृपाय वै ॥
मत्ताते शवसर्पं यो न्यस्तवान्मूढचेतनः
sa saptarātrānmriyatāṃ saṃdaṣṭastakṣakāhinā ||
śaśāpaivaṃ munisutaḥ saubhadreyaṃ parīkṣitam
||15||स सप्तरात्रान्म्रियतां संदष्टस्तक्षकाहिना ॥
शशापैवं मुनिसुतः सौभद्रेयं परीक्षितम्
śamīkākhyaḥ pitā tasya śaptaṃ śrutvā sutena tam ||
nṛpaṃ provāca tanayaṃ śṛṅgiṇaṃ munipuṃgavaḥ
||16||शमीकाख्यः पिता तस्य शप्तं श्रुत्वा सुतेन तम् ॥
नृपं प्रोवाच तनयं शृङ्गिणं मुनिपुंगवः
rakṣakaṃ sarvalokānāṃ nṛpaṃ kiṃ śaptavānasi ||
arājake vayaṃ loke sthāsyāmaḥ kathamañjasā
||17||रक्षकं सर्वलोकानां नृपं किं शप्तवानसि ॥
अराजके वयं लोके स्थास्यामः कथमञ्जसा
krodhena pātakaṃ bhūyāddayayā prāpyate sukham ||
yaḥ samutpāditaṃ kopaṃ kṣamayaiva nirasyati
||18||क्रोधेन पातकं भूयाद्दयया प्राप्यते सुखम् ॥
यः समुत्पादितं कोपं क्षमयैव निरस्यति
iha loke paratrāsāvatyaṃtaṃ sukhamaśnute ||
kṣamāyuktā hi puruṣā labhaṃte śreya uttamam
||19||इह लोके परत्रासावत्यंतं सुखमश्नुते ॥
क्षमायुक्ता हि पुरुषा लभंते श्रेय उत्तमम्
tataḥ śamīkaḥ svaṃ śiṣyaṃ prāha gauramukhābhidham ||
bho gauramukha gatvā tvaṃ vada bhūpaṃ parīkṣitam
||20||ततः शमीकः स्वं शिष्यं प्राह गौरमुखाभिधम् ॥
भो गौरमुख गत्वा त्वं वद भूपं परीक्षितम्
imaṃ śāpaṃ matsutoktaṃ takṣakādhipadaṃśanam ||
punarāyāhi śīghraṃ tvaṃ matsamīpaṃ mahāmate
||21||इमं शापं मत्सुतोक्तं तक्षकाधिपदंशनम् ॥
पुनरायाहि शीघ्रं त्वं मत्समीपं महामते
evamuktaḥ śamīkena yayau gauramukho nṛpam ||
sametya cābravīdbhūpaṃ saubhadreyaṃ parīkṣitam
||22||एवमुक्तः शमीकेन ययौ गौरमुखो नृपम् ॥
समेत्य चाब्रवीद्भूपं सौभद्रेयं परीक्षितम्
dṛṣṭvā sarpaṃ pituḥ skaṃdhe tvayā vinihitaṃ mṛtam ||
śamīkasya sutaḥ śṛṅgī śaśāpa tvāṃ ruṣānvitaḥ
||23||दृष्ट्वा सर्पं पितुः स्कंधे त्वया विनिहितं मृतम् ॥
शमीकस्य सुतः शृङ्गी शशाप त्वां रुषान्वितः
etaddinātsaptame'hni takṣakeṇa mahāhinā ||
daṣṭo viṣāgninā dagdho bhūyādāśvabhimanyujaḥ
||24||एतद्दिनात्सप्तमेऽह्नि तक्षकेण महाहिना ॥
दष्टो विषाग्निना दग्धो भूयादाश्वभिमन्युजः
evaṃ śaśāpa tvāṃ rājañchṛṃgī tasya muneḥ sutaḥ ||
etadvaktuṃ pitā tasya prāhiṇonmāṃ tvadaṃtikam
||25||एवं शशाप त्वां राजञ्छृंगी तस्य मुनेः सुतः ॥
एतद्वक्तुं पिता तस्य प्राहिणोन्मां त्वदंतिकम्
itīrayitvā taṃ bhūpamāśu gauramukho yayau ||
gate gauramukhe paścādrājā śokaparāyaṇaḥ
||26||इतीरयित्वा तं भूपमाशु गौरमुखो ययौ ॥
गते गौरमुखे पश्चाद्राजा शोकपरायणः
abhraṃlihamathottuṅgamekastaṃbhaṃ suvistṛtam ||
madhye gaṅgaṃ vyatanuta maṇḍapaṃ nṛpapuṅgavaḥ
||27||अभ्रंलिहमथोत्तुङ्गमेकस्तंभं सुविस्तृतम् ॥
मध्ये गङ्गं व्यतनुत मण्डपं नृपपुङ्गवः
mahāgāruḍamantrajñairoṣadhijñaiścikitsakaiḥ ||
takṣakasya viṣaṃ hantuṃ yatnaṃ kurvansamāhitaḥ
||28||महागारुडमन्त्रज्ञैरोषधिज्ञैश्चिकित्सकैः ॥
तक्षकस्य विषं हन्तुं यत्नं कुर्वन्समाहितः
anekadevabrahmarṣirājarṣipravarānvitaḥ ||
āste tasminnṛpastuṅge maṇḍape viṣṇubhaktimān
||29||अनेकदेवब्रह्मर्षिराजर्षिप्रवरान्वितः ॥
आस्ते तस्मिन्नृपस्तुङ्गे मण्डपे विष्णुभक्तिमान्
tasminnavasare vipraḥ kāśyapo māntrikottamaḥ ||
rājānaṃ rakṣituṃ prāyāttakṣakasya mahāviṣāt
||30||तस्मिन्नवसरे विप्रः काश्यपो मान्त्रिकोत्तमः ॥
राजानं रक्षितुं प्रायात्तक्षकस्य महाविषात्
saptame'hani viprendro daridro dhanakāmukaḥ ||
atrāṃtare takṣako'pi viprarūpī samāyayau
||31||सप्तमेऽहनि विप्रेन्द्रो दरिद्रो धनकामुकः ॥
अत्रांतरे तक्षकोऽपि विप्ररूपी समाययौ
madhyemārgaṃ vilokyātha kāśyapaṃ pratyabhāṣata ||
brāhmaṇa tvaṃ kutra yāsi vada me'dya mahāmune
||32||मध्येमार्गं विलोक्याथ काश्यपं प्रत्यभाषत ॥
ब्राह्मण त्वं कुत्र यासि वद मेऽद्य महामुने
iti pṛṣṭastadā'vādītkāśyapastakṣakaṃ dvijaḥ ||
parīkṣitaṃ mahārājaṃ takṣako'dya viṣāgninā
||33||इति पृष्टस्तदाऽवादीत्काश्यपस्तक्षकं द्विजः ॥
परीक्षितं महाराजं तक्षकोऽद्य विषाग्निना
dhakṣyate taṃ śamayituṃ tatsamīpamupaimyaham ||
ityuktaḥ sa ca taṃ vipraṃ takṣakaḥ punarabravīt
||34||धक्ष्यते तं शमयितुं तत्समीपमुपैम्यहम् ॥
इत्युक्तः स च तं विप्रं तक्षकः पुनरब्रवीत्
takṣako'haṃ dvijaśreṣṭha mayā daṣṭaścikitsitum ||
na śakyobdaśatenā'pi mahāmantrāyutairapi
||35||तक्षकोऽहं द्विजश्रेष्ठ मया दष्टश्चिकित्सितुम् ॥
न शक्योब्दशतेनाऽपि महामन्त्रायुतैरपि
cikitsituṃ cenmaddaṣṭaṃ śaktirasti tavādhunā ||
anekayojanocchrāyaṃ daśāmyujjīvaya drumam
||36||चिकित्सितुं चेन्मद्दष्टं शक्तिरस्ति तवाधुना ॥
अनेकयोजनोच्छ्रायं दशाम्युज्जीवय द्रुमम्
tato bhavānsamartho hītyevaṃ me bhāti he dvija ||
itīrayitvā taṃ vṛkṣamadaśattakṣakastadā
||37||ततो भवान्समर्थो हीत्येवं मे भाति हे द्विज ॥
इतीरयित्वा तं वृक्षमदशत्तक्षकस्तदा
abhavadbhasmasātso'pi vṛkṣotyantasamucchritaḥ ||
pūrvameva naraḥ kaścittaṃ vṛkṣamadhirūḍhavān
||38||अभवद्भस्मसात्सोऽपि वृक्षोत्यन्तसमुच्छ्रितः ॥
पूर्वमेव नरः कश्चित्तं वृक्षमधिरूढवान्
takṣakasya viṣolkābhiḥ so'pi dagdho'bhavattadā ||
tannaraṃ na vijajñāte tau ca kāśyapatakṣakau
||39||तक्षकस्य विषोल्काभिः सोऽपि दग्धोऽभवत्तदा ॥
तन्नरं न विजज्ञाते तौ च काश्यपतक्षकौ
kāśyapaḥ pratijajñe'tha takṣakasyāpi śṛṇvataḥ ||
manmantraśaktiṃ paśyantu sarve viprādayo'dhunā
||40||काश्यपः प्रतिजज्ञेऽथ तक्षकस्यापि शृण्वतः ॥
मन्मन्त्रशक्तिं पश्यन्तु सर्वे विप्रादयोऽधुना
itīrayitvā taṃ vṛkṣaṃ bhasmībhūtaṃ viṣāgninā ||
ājīvayanmantraśaktyā kāśyapo māntrikottamaḥ
||41||इतीरयित्वा तं वृक्षं भस्मीभूतं विषाग्निना ॥
आजीवयन्मन्त्रशक्त्या काश्यपो मान्त्रिकोत्तमः
sa narastena vṛkṣeṇa sākamujjīvito'bhavat ||
athābravīttakṣakastaṃ kāśyapaṃ mantrakovidam
||42||स नरस्तेन वृक्षेण साकमुज्जीवितोऽभवत् ॥
अथाब्रवीत्तक्षकस्तं काश्यपं मन्त्रकोविदम्
yathā na munivāṅmithyā bhavedevaṃ kuru dvija ||
yatte rājā dhanaṃ dadyāttato'pi dviguṇaṃ dhanam
||43||यथा न मुनिवाङ्मिथ्या भवेदेवं कुरु द्विज ॥
यत्ते राजा धनं दद्यात्ततोऽपि द्विगुणं धनम्
dadāmyahaṃ nivartasva śīghrameva dvijottama ||
ityuktvānargharatnāni tasmai dattvā sa takṣakaḥ
||44||ददाम्यहं निवर्तस्व शीघ्रमेव द्विजोत्तम ॥
इत्युक्त्वानर्घरत्नानि तस्मै दत्त्वा स तक्षकः
nyavartayatkāśyapaṃ taṃ brāhmaṇaṃ mantrakovidam ||
alpāyuṣaṃ nṛpaṃ matvā jñānadṛṣṭyā sa kāśyapaḥ
||45||न्यवर्तयत्काश्यपं तं ब्राह्मणं मन्त्रकोविदम् ॥
अल्पायुषं नृपं मत्वा ज्ञानदृष्ट्या स काश्यपः
svāśramaṃ prayayau tūṣṇīṃ labdharatnaśca takṣakāt ||
so'bravīttakṣakaḥ sarpānsarvānāhūya tatkṣaṇe
||46||स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् ॥
सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्पान्सर्वानाहूय तत्क्षणे
yūyaṃ taṃ nṛpatiṃ prāpya munīnāṃ veṣadhāriṇaḥ ||
upahāraphalānyāśu prayacchata parīkṣite
||47||यूयं तं नृपतिं प्राप्य मुनीनां वेषधारिणः ॥
उपहारफलान्याशु प्रयच्छत परीक्षिते
tathetyuktvā sarvasarpā dadū rājñe phalānyamī ||
takṣako'pi tathā tatra kasmiṃścidbadarīphale
||48||तथेत्युक्त्वा सर्वसर्पा ददू राज्ञे फलान्यमी ॥
तक्षकोऽपि तथा तत्र कस्मिंश्चिद्बदरीफले
kṛmiveṣadharo bhūtvā vyatiṣṭhaddaṃśituṃ nṛpam ||
atha rājā pradattāni sarvairbrāhmaṇarūpakaiḥ
||49||कृमिवेषधरो भूत्वा व्यतिष्ठद्दंशितुं नृपम् ॥
अथ राजा प्रदत्तानि सर्वैर्ब्राह्मणरूपकैः
parīkṣinmantrivṛddhebhyo dattvā sarvaphalānyapi
||50||परीक्षिन्मन्त्रिवृद्धेभ्यो दत्त्वा सर्वफलान्यपि
kautūhalena jagrāha sthūlamekaṃ kare phalam ||
tasminnavasare sūryo'pyastācalamagāhata
||51||कौतूहलेन जग्राह स्थूलमेकं करे फलम् ॥
तस्मिन्नवसरे सूर्योऽप्यस्ताचलमगाहत
mithyā ṛṣivaco mābhūditi tatratyamānavāḥ ||
anyo'nyamavadansarve brāhmaṇāśca nṛpāstadā
||52||मिथ्या ऋषिवचो माभूदिति तत्रत्यमानवाः ॥
अन्योऽन्यमवदन्सर्वे ब्राह्मणाश्च नृपास्तदा
evaṃ vadatsu sarveṣu phale tasminnadṛśyata ||
sādhu raktaḥ kṛmiḥ sarvai rājñā cāpi parīkṣitā
||53||एवं वदत्सु सर्वेषु फले तस्मिन्नदृश्यत ॥
साधु रक्तः कृमिः सर्वै राज्ञा चापि परीक्षिता
ayaṃ kiṃ māṃ daśedadya krimirityuktavānnṛpaḥ ||
nidadhe tatphalaṃ kaṇṭhe sakṛmi dvijasattamāḥ
||54||अयं किं मां दशेदद्य क्रिमिरित्युक्तवान्नृपः ॥
निदधे तत्फलं कण्ठे सकृमि द्विजसत्तमाः
takṣako'sminsthitaḥ kaṇṭhe kṛmirūpī phale tadā ||
nirgatya tatphalādāśu nṛpadehamaveṣṭayat
||55||तक्षकोऽस्मिन्स्थितः कण्ठे कृमिरूपी फले तदा ॥
निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदेहमवेष्टयत्
takṣakāveṣṭite bhūpe pārśvasthā dudruvurbhayāt ||
anantaraṃ nṛpo viprāstakṣakasya viṣāgninā
||56||तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात् ॥
अनन्तरं नृपो विप्रास्तक्षकस्य विषाग्निना
dagdhobhūdbhasmasādāśu saprāsādo balīyasā ||
kṛtvaurdhvadehikaṃ tasya nṛpasya sapurohitāḥ
||57||दग्धोभूद्भस्मसादाशु सप्रासादो बलीयसा ॥
कृत्वौर्ध्वदेहिकं तस्य नृपस्य सपुरोहिताः
maṃtriṇastatsutaṃ rājye janamejayanāmakam ||
rājānamabhyaṣiñcanvai jagadrakṣaṇavācchayā
||58||मंत्रिणस्तत्सुतं राज्ये जनमेजयनामकम् ॥
राजानमभ्यषिञ्चन्वै जगद्रक्षणवाच्छया
takṣakādrakṣituṃ bhūpamāyātaḥ kāśyapābhidhaḥ ||
yo brāhmaṇo muniśreṣṭhaḥ sa sarvairniṃdito janaiḥ
||59||तक्षकाद्रक्षितुं भूपमायातः काश्यपाभिधः ॥
यो ब्राह्मणो मुनिश्रेष्ठः स सर्वैर्निंदितो जनैः
babhrāma sakalāndeśāñchiṣṭaiḥ sarvaiśca dūṣitaḥ ||
avasthānaṃ na lebhe sa grāme vāpyāśrame'pi vā
||60||बभ्राम सकलान्देशाञ्छिष्टैः सर्वैश्च दूषितः ॥
अवस्थानं न लेभे स ग्रामे वाप्याश्रमेऽपि वा
yānyāndeśānasau yātastatra tatra mahājanaiḥ ||
tattaddeśānnirastaḥ sañchākalyaṃ śaraṇaṃ yayau
||61||यान्यान्देशानसौ यातस्तत्र तत्र महाजनैः ॥
तत्तद्देशान्निरस्तः सञ्छाकल्यं शरणं ययौ
praṇamya śākalyamuniṃ kāśyapo nindito janaiḥ ||
idaṃ vijñāpayāmāsa śākalyāya mahātmane
||62||प्रणम्य शाकल्यमुनिं काश्यपो निन्दितो जनैः ॥
इदं विज्ञापयामास शाकल्याय महात्मने
kāśyapa uvāca
bhagavansarvadharmajña śākalya harivallabha ||
munayo brāhmaṇāścānye māṃ nindaṃti suhṛjjanāḥ
||63||भगवन्सर्वधर्मज्ञ शाकल्य हरिवल्लभ ॥
मुनयो ब्राह्मणाश्चान्ये मां निन्दंति सुहृज्जनाः
nāsyāhaṃ kāraṇaṃ jāne kiṃ māṃ nindaṃti mānavāḥ ||
brahmahatyā surāpānagurustrīgamanaṃ tathā
||64||नास्याहं कारणं जाने किं मां निन्दंति मानवाः ॥
ब्रह्महत्या सुरापानगुरुस्त्रीगमनं तथा
steyaṃ saṃsargadoṣo vā mayā nācaritaṃ kvacit ||
anyānyapi ca pāpāni na kṛtāni mayā mune
||65||स्तेयं संसर्गदोषो वा मया नाचरितं क्वचित् ॥
अन्यान्यपि च पापानि न कृतानि मया मुने
tathā'pi nindaṃti janā vṛthā māṃ bāndhavādayaḥ ||
jānāsi cettvaṃ śākalya mayā doṣaṃ kṛtaṃ vada
||66||तथाऽपि निन्दंति जना वृथा मां बान्धवादयः ॥
जानासि चेत्त्वं शाकल्य मया दोषं कृतं वद
ukto'tha kāśyapenaiva śākalyākhyo mahāmuniḥ ||
kṣaṇaṃ dhyātvā babhāṣe taṃ kāśyapaṃ dvijasattamāḥ
||67||उक्तोऽथ काश्यपेनैव शाकल्याख्यो महामुनिः ॥
क्षणं ध्यात्वा बभाषे तं काश्यपं द्विजसत्तमाः
atha śākalyoktadharmāḥ ||
śākalya uvāca ||
parīkṣitaṃ mahārājaṃ takṣakādrakṣituṃ bhavān ||
āyāsīdardhamārge tu takṣakeṇa nivāritaḥ
||68||अथ शाकल्योक्तधर्माः ॥
शाकल्य उवाच ॥
परीक्षितं महाराजं तक्षकाद्रक्षितुं भवान् ॥
आयासीदर्धमार्गे तु तक्षकेण निवारितः
cikitsituṃ samartho'pi viṣarogādipīḍitam ||
yo na rakṣati lokesmiṃstamāhurbrahmaghātakam
||69||चिकित्सितुं समर्थोऽपि विषरोगादिपीडितम् ॥
यो न रक्षति लोकेस्मिंस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
krodhātkāmādbhayāllobhānmātsaryānmohato'pi vā ||
yo na rakṣati vipreṃdra viṣarogāturaṃ naram
||70||क्रोधात्कामाद्भयाल्लोभान्मात्सर्यान्मोहतोऽपि वा ॥
यो न रक्षति विप्रेंद्र विषरोगातुरं नरम्
brahmahā ca surāpī vā steyī ca gurutalpagaḥ ||
saṃsargadoṣaduṣṭaśca nāpi tasya viniṣkṛtiḥ
||71||ब्रह्महा च सुरापी वा स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥
संसर्गदोषदुष्टश्च नापि तस्य विनिष्कृतिः
kanyāvikrayiṇaścāpi hayavikrayiṇastathā ||
kṛtaghnasyā'pi śāstreṣu prāyaścittaṃ tu vidyate
||72||कन्याविक्रयिणश्चापि हयविक्रयिणस्तथा ॥
कृतघ्नस्याऽपि शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं तु विद्यते
viṣarogāturaṃ yastu samartho'pi na rakṣati ||
na tasya niṣkṛtiḥ proktā prāyaścittāyutairapi
||73||विषरोगातुरं यस्तु समर्थोऽपि न रक्षति ॥
न तस्य निष्कृतिः प्रोक्ता प्रायश्चित्तायुतैरपि
na tena saha paṅktau ca bhuñjīta sukṛtī janaḥ ||
na tena saha bhāṣeta na paśyettaṃ naraṃ kvacit
||74||न तेन सह पङ्क्तौ च भुञ्जीत सुकृती जनः ॥
न तेन सह भाषेत न पश्येत्तं नरं क्वचित्
tatsaṃbhāṣaṇamātreṇa mahāpātakabhāgbhavet ||
parīkṣitsa mahārājaḥ puṇyaślokaśca dhārmikaḥ
||75||तत्संभाषणमात्रेण महापातकभाग्भवेत् ॥
परीक्षित्स महाराजः पुण्यश्लोकश्च धार्मिकः
viṣṇubhakto mahāyogī cāturvarṇyasya rakṣitā ||
vyāsaputrāddharikathāṃ śrutavānbhaktipūrvakam
||76||विष्णुभक्तो महायोगी चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥
व्यासपुत्राद्धरिकथां श्रुतवान्भक्तिपूर्वकम्
arakṣitvā nṛpaṃ taṃ tu vacasā takṣakasya yat ||
nivṛttastena viprendrairbāndhavairapi dūṣyase
||77||अरक्षित्वा नृपं तं तु वचसा तक्षकस्य यत् ॥
निवृत्तस्तेन विप्रेन्द्रैर्बान्धवैरपि दूष्यसे
sa parīkṣinmahārājo yadyapi kṣaṇajīvitaḥ ||
tathāpi yāvanmaraṇaṃ budhaiḥ kāryaṃ cikitsitam
||78||स परीक्षिन्महाराजो यद्यपि क्षणजीवितः ॥
तथापि यावन्मरणं बुधैः कार्यं चिकित्सितम्
yāvatkaṇṭhagatāḥ prāṇā mumūṣormānavasya hi ||
tāvaccikitsā kartavyā kālasya kuṭilā gatiḥ
||79||यावत्कण्ठगताः प्राणा मुमूषोर्मानवस्य हि ॥
तावच्चिकित्सा कर्तव्या कालस्य कुटिला गतिः
iti prāhuḥ purā ślokaṃ bhiṣagvidyābdhipāragāḥ ||
tataścikitsāśakto'pi yasmādakṛtabheṣajaḥ
||80||इति प्राहुः पुरा श्लोकं भिषग्विद्याब्धिपारगाः ॥
ततश्चिकित्साशक्तोऽपि यस्मादकृतभेषजः
ardhamārge nivṛttaśca tena tvaṃ garhito hyasi ||
śākalyenaivamuditaḥ kāśyapaḥ pratyabhāṣata
||81||अर्धमार्गे निवृत्तश्च तेन त्वं गर्हितो ह्यसि ॥
शाकल्येनैवमुदितः काश्यपः प्रत्यभाषत
kāśyapa uvāca
mamaitaddoṣaśāṃtyarthamupāyaṃ vada suvrata ||
yena māṃ pratigṛhṇīyurbāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ
||82||ममैतद्दोषशांत्यर्थमुपायं वद सुव्रत ॥
येन मां प्रतिगृह्णीयुर्बान्धवाः ससुहृज्जनाः
kṛpāṃ mayi kuruṣva tvaṃ śākalya harivallabha ||
kāśyapenaivamuktastu śākalyo'pi munīśvaraḥ
||83||कृपां मयि कुरुष्व त्वं शाकल्य हरिवल्लभ ॥
काश्यपेनैवमुक्तस्तु शाकल्योऽपि मुनीश्वरः
kṣaṇaṃ dhyātvā jagādaivaṃ kāśyapaṃ kṛpayā tadā
||84||क्षणं ध्यात्वा जगादैवं काश्यपं कृपया तदा
śākalya uvāca
asya pāpasya śāntyarthamupāyaṃ pravadāmi te ||
tatkartavyaṃ tvayā śīghraṃ vilambaṃ mā kṛthā dvija
||85||अस्य पापस्य शान्त्यर्थमुपायं प्रवदामि ते ॥
तत्कर्तव्यं त्वया शीघ्रं विलम्बं मा कृथा द्विज
suvarṇamukharītīre lakṣmīpatinivāsabhūḥ ||
veṃkaṭādririti khyātaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ
||86||सुवर्णमुखरीतीरे लक्ष्मीपतिनिवासभूः ॥
वेंकटाद्रिरिति ख्यातः सर्वलोकेषु पूजितः
tasmiñcheṣagirau puṇye surāsuranamaskṛte ||
brahmahatyāsurāpānasvarṇasteyādināśake
||87||तस्मिञ्छेषगिरौ पुण्ये सुरासुरनमस्कृते ॥
ब्रह्महत्यासुरापानस्वर्णस्तेयादिनाशके
svāmipuṣkariṇī ceti sarvapāpāpanodinī ||
uttare śrīnivāsasya vartate maṃgalapradā
||88||स्वामिपुष्करिणी चेति सर्वपापापनोदिनी ॥
उत्तरे श्रीनिवासस्य वर्तते मंगलप्रदा
taṃ gatvā veṃkaṭaṃ śailaṃ svāmipuṣkariṇīṃ śubhām ||
snātvā saṃkalpapūrvaṃ tu varāhasvāminaṃ harim
||89||तं गत्वा वेंकटं शैलं स्वामिपुष्करिणीं शुभाम् ॥
स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु वराहस्वामिनं हरिम्
sevitvā paścime tīre nirgatya harimandiram ||
gatvā tatra vidhānena svarṇācalanivāsinam
||90||सेवित्वा पश्चिमे तीरे निर्गत्य हरिमन्दिरम् ॥
गत्वा तत्र विधानेन स्वर्णाचलनिवासिनम्
śrīnivāsaṃ paraṃ devaṃ bhaktānāmabhayapradam ||
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam
||91||श्रीनिवासं परं देवं भक्तानामभयप्रदम् ॥
शङ्खचक्रधरं देवं वनमालाविभूषितम्
dṛṣṭvā nirdhūtapāpo'si saṃśayaṃ mā kṛthā dvija ||
śākalyenaivamuktastu kāśyapo munipuṃgavaḥ
||92||दृष्ट्वा निर्धूतपापोऽसि संशयं मा कृथा द्विज ॥
शाकल्येनैवमुक्तस्तु काश्यपो मुनिपुंगवः
gatvā veṃkaṭaśailendraṃ surāsuranamaskṛtam ||
puṣkariṇyāṃ śubhāyāṃ tu snāto niyamapūrvakam
||93||गत्वा वेंकटशैलेन्द्रं सुरासुरनमस्कृतम् ॥
पुष्करिण्यां शुभायां तु स्नातो नियमपूर्वकम्
svastho'bhūtkāśyapo vipro bhiṣagvidyābdhipāragaḥ ||
sarve baṃdhujanā viprāḥ kāśyapaṃ brāhmaṇottamam
||94||स्वस्थोऽभूत्काश्यपो विप्रो भिषग्विद्याब्धिपारगः ॥
सर्वे बंधुजना विप्राः काश्यपं ब्राह्मणोत्तमम्
pūjayitvā vidhānena pūjyo'si na ca saṃśayaḥ ||
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā veṃkaṭācalavaibhavam
||95||पूजयित्वा विधानेन पूज्योऽसि न च संशयः ॥
एवं वः कथितं विप्रा वेंकटाचलवैभवम्
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā viṣṇuloke mahīyate
||96||यः शृणोति नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṃḍe śrīveṅkaṭācalasthasvāmipuṣkariṇīmāhātmye kāśyapadoṣanivṛttirnāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||