भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम्
कृष्ण उवाच
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् ।
शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा
॥१॥उपमन्युरुवाच
प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया ।
विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे
॥२॥अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः ।
कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्
॥३॥अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च ।
अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्
॥४॥आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् ।
नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा
॥५॥स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् ।
व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्
॥६॥स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च ।
सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च
॥७॥मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् ।
न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा
॥८॥सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् ।
अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्
॥९॥सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् ।
उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्
॥१०॥गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा ।
पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा
॥११॥उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा ।
अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्
॥१२॥अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा ।
आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्
॥१३॥आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा ।
शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते
॥१४॥स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् ।
आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्
॥१५॥मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि ।
दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे
॥१६॥अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् ।
करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः
॥१७॥वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः ।
कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः
॥१८॥आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् ।
वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्
॥१९॥अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च ।
कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्
॥२०॥तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः ।
भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि
॥२१॥रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् ।
सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्
॥२२॥तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह ।
स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये
॥२३॥पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च ।
तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्
॥२४॥पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना ।
रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः
॥२५॥दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा ।
जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले
॥२६॥कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् ।
अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया
॥२७॥उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये ।
कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
॥२८॥बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् ।
गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्
॥२९॥या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ।
ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्
॥३०॥परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः ।
जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
॥३१॥पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् ।
अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा
॥३२॥वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा ।
ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः
॥३३॥तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् ।
सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः
॥३४॥तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना ।
रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा
॥३५॥सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् ।
विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्
॥३६॥तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् ।
तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः
॥३७॥नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् ।
इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा
॥३८॥कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् ।
प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्
॥३९॥ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्
॥४०॥पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् ।
शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः
॥४१॥संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् ।
अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्
॥४२॥जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये ।
प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ ।
प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
॥४३॥इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नित्यनैमित्तिककर्मवर्णनं नामैकविंशो ऽध्यायः