Study
10 vāmadevo gautamaḥ| agniḥ, 7-8 somakaḥ sāhadevyaḥ, 9-10 aśvinau| gāyatrī|
a̱gnirhotā̍ no adhva̱re vā̱jī san pari̍ ṇīyate | de̱vo de̱veṣu̍ ya̱jñiya̍: ॥4.15.1॥
अ॒ग्निर्होता॑ नो अध्व॒रे वा॒जी सन् परि॑ णीयते । दे॒वो दे॒वेषु॑ य॒ज्ञिय॑:
pari̍ trivi̱ṣṭya̍dhva̱raṃ yātya̱gnī ra̱thīri̍va | ā de̱veṣu̱ prayo̱ dadha̍t ॥4.15.2॥
परि॑ त्रिवि॒ष्ट्य॑ध्व॒रं यात्य॒ग्नी र॒थीरि॑व । आ दे॒वेषु॒ प्रयो॒ दध॑त्
pari̱ vāja̍patiḥ ka̱vira̱gnirha̱vyānya̍kramīt | dadha̱d ratnā̍ni dā̱śuṣe̍ ॥4.15.3॥
परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒द् रत्ना॑नि दा॒शुषे॑
a̱yaṃ yaḥ sṛñja̍ye pu̱ro dai̍vavā̱te sa̍mi̱dhyate̍ | dyu̱mām̐ a̍mitra̱dambha̍naḥ ॥4.15.4॥
अ॒यं यः सृञ्ज॑ये पु॒रो दै॑ववा॒ते स॑मि॒ध्यते॑ । द्यु॒माँ अ॑मित्र॒दम्भ॑नः
asya̍ ghā vī̱ra īva̍to̱'gnerī̍śīta̱ martya̍: | ti̱gmaja̍mbhasya mī̱l̤ahuṣa̍: ॥4.15.5॥
अस्य॑ घा वी॒र ईव॑तो॒ऽग्नेरी॑शीत॒ मर्त्य॑: । ति॒ग्मज॑म्भस्य मी॒ळहुष॑:
tamarva̍nta̱ṃ na sā̍na̱sima̍ru̱ṣaṃ na di̱vaḥ śiśu̍m | ma̱rmṛ̱jyante̍ di̱vedi̍ve ॥4.15.6॥
तमर्व॑न्तं॒ न सा॑न॒सिम॑रु॒षं न दि॒वः शिशु॑म् । म॒र्मृ॒ज्यन्ते॑ दि॒वेदि॑वे
bodha̱dyanmā̱ hari̍bhyāṃ kumā̱raḥ sā̍hade̱vyaḥ | acchā̱ na hū̱ta uda̍ram ॥4.15.7॥
बोध॒द्यन्मा॒ हरि॑भ्यां कुमा॒रः सा॑हदे॒व्यः । अच्छा॒ न हू॒त उद॑रम्
u̱ta tyā ya̍ja̱tā harī̍ kumā̱rāt sā̍hade̱vyāt | praya̍tā sa̱dya ā da̍de ॥4.15.8॥
उ॒त त्या य॑ज॒ता हरी॑ कुमा॒रात् सा॑हदे॒व्यात् । प्रय॑ता स॒द्य आ द॑दे
e̱ṣa vā̍ṃ devāvaśvinā kumā̱raḥ sā̍hade̱vyaḥ | dī̱rghāyu̍rastu̱ soma̍kaḥ ॥4.15.9॥
ए॒ष वां॑ देवावश्विना कुमा॒रः सा॑हदे॒व्यः । दी॒र्घायु॑रस्तु॒ सोम॑कः
taṃ yu̱vaṃ de̍vāvaśvinā kumā̱raṃ sā̍hade̱vyam | dī̱rghāyu̍ṣaṃ kṛṇotana ॥4.15.10॥
तं यु॒वं दे॑वावश्विना कुमा॒रं सा॑हदे॒व्यम् । दी॒र्घायु॑षं कृणोतन
12 kumāra ātreyaḥ, vṛśo vā jānaḥ, ubhau vā, 2, 9 vṛśo jānaḥ| agniḥ| triṣṭup, 12 śakvarī|
ku̱mā̱raṃ mā̱tā yu̍va̱tiḥ samu̍bdha̱ṃ guhā̍ bibharti̱ na da̍dāti pi̱tre |
anī̍kamasya̱ na mi̱najjanā̍saḥ pu̱raḥ pa̍śyanti̱ nihi̍tamara̱tau ॥5.2.1॥
कु॒मा॒रं मा॒ता यु॑व॒तिः समु॑ब्धं॒ गुहा॑ बिभर्ति॒ न द॑दाति पि॒त्रे ।
अनी॑कमस्य॒ न मि॒नज्जना॑सः पु॒रः प॑श्यन्ति॒ निहि॑तमर॒तौ
kame̱taṃ tvaṃ yu̍vate kumā̱raṃ peṣī̍ bibharṣi̱ mahi̍ṣī jajāna |
pū̱rvīrhi garbha̍: śa̱rado̍ va̱vardhā'pa̍śyaṃ jā̱taṃ yadasū̍ta mā̱tā ॥5.2.2॥
कमे॒तं त्वं यु॑वते कुमा॒रं पेषी॑ बिभर्षि॒ महि॑षी जजान ।
पू॒र्वीर्हि गर्भ॑: श॒रदो॑ व॒वर्धाऽप॑श्यं जा॒तं यदसू॑त मा॒ता
hira̍ṇyadanta̱ṃ śuci̍varṇamā̱rāt kṣetrā̍dapaśya̱māyu̍dhā̱ mimā̍nam |
da̱dā̱no a̍smā a̱mṛta̍ṃ vi̱pṛkva̱t kiṃ māma̍ni̱ndrāḥ kṛ̍ṇavannanu̱kthāḥ ॥5.2.3॥
हिर॑ण्यदन्तं॒ शुचि॑वर्णमा॒रात् क्षेत्रा॑दपश्य॒मायु॑धा॒ मिमा॑नम् ।
द॒दा॒नो अ॑स्मा अ॒मृतं॑ वि॒पृक्व॒त् किं माम॑नि॒न्द्राः कृ॑णवन्ननु॒क्थाः
kṣetrā̍dapaśyaṃ sanu̱taścara̍ntaṃ su̱mad yū̱thaṃ na pu̱ru śobha̍mānam |
na tā a̍gṛbhra̱nnaja̍niṣṭa̱ hi ṣaḥ pali̍knī̱rid yu̍va̱tayo̍ bhavanti ॥5.2.4॥
क्षेत्रा॑दपश्यं सनु॒तश्चर॑न्तं सु॒मद् यू॒थं न पु॒रु शोभ॑मानम् ।
न ता अ॑गृभ्र॒न्नज॑निष्ट॒ हि षः पलि॑क्नी॒रिद् यु॑व॒तयो॑ भवन्ति
ke me̍ marya̱kaṃ vi ya̍vanta̱ gobhi̱rna yeṣā̍ṃ go̱pā ara̍ṇaści̱dāsa̍ |
ya ī̍ṃ jagṛ̱bhurava̱ te sṛ̍ja̱ntvājā̍ti pa̱śva upa̍ naściki̱tvān ॥5.2.5॥
के मे॑ मर्य॒कं वि य॑वन्त॒ गोभि॒र्न येषां॑ गो॒पा अर॑णश्चि॒दास॑ ।
य ईं॑ जगृ॒भुरव॒ ते सृ॑ज॒न्त्वाजा॑ति प॒श्व उप॑ नश्चिकि॒त्वान्
va̱sāṃ rājā̍naṃ vasa̱tiṃ janā̍nā̱marā̍tayo̱ ni da̍dhu̱rmartye̍ṣu |
brahmā̱ṇyatre̱rava̱ taṃ sṛ̍jantu nindi̱tāro̱ nindyā̍so bhavantu ॥5.2.6॥
व॒सां राजा॑नं वस॒तिं जना॑ना॒मरा॑तयो॒ नि द॑धु॒र्मर्त्ये॑षु ।
ब्रह्मा॒ण्यत्रे॒रव॒ तं सृ॑जन्तु निन्दि॒तारो॒ निन्द्या॑सो भवन्तु
śuna̍ści̱cchepa̱ṃ nidi̍taṃ sa̱hasrā̱d yūpā̍damuñco̱ aśa̍miṣṭa̱ hi ṣaḥ |
e̱vāsmada̍gne̱ vi mu̍mugdhi̱ pāśā̱n hota̍ścikitva i̱ha tū ni̱ṣadya̍ ॥5.2.7॥
शुन॑श्चि॒च्छेपं॒ निदि॑तं स॒हस्रा॒द् यूपा॑दमुञ्चो॒ अश॑मिष्ट॒ हि षः ।
ए॒वास्मद॑ग्ने॒ वि मु॑मुग्धि॒ पाशा॒न् होत॑श्चिकित्व इ॒ह तू नि॒षद्य॑
hṛ̱ṇī̱yamā̍no̱ apa̱ hi madaiye̱: pra me̍ de̱vānā̍ṃ vrata̱pā u̍vāca |
indro̍ vi̱dvām̐ anu̱ hi tvā̍ ca̱cakṣa̱ tenā̱hama̍gne̱ anu̍śiṣṭa̱ āgā̍m ॥5.2.8॥
हृ॒णी॒यमा॑नो॒ अप॒ हि मदैये॒: प्र मे॑ दे॒वानां॑ व्रत॒पा उ॑वाच ।
इन्द्रो॑ वि॒द्वाँ अनु॒ हि त्वा॑ च॒चक्ष॒ तेना॒हम॑ग्ने॒ अनु॑शिष्ट॒ आगा॑म्
vi jyoti̍ṣā bṛha̱tā bhā̍tya̱gnirā̱virviśvā̍ni kṛṇute mahi̱tvā |
prāde̍vīrmā̱yāḥ sa̍hate du̱revā̱: śiśī̍te̱ śṛṅge̱ rakṣa̍se vi̱nikṣe̍ ॥5.2.9॥
वि ज्योति॑षा बृह॒ता भा॑त्य॒ग्निरा॒विर्विश्वा॑नि कृणुते महि॒त्वा ।
प्रादे॑वीर्मा॒याः स॑हते दु॒रेवा॒: शिशी॑ते॒ शृङ्गे॒ रक्ष॑से वि॒निक्षे॑
u̱ta svā̱nāso̍ di̱vi ṣa̍ntva̱gnesti̱gmāyu̍dhā̱ rakṣa̍se̱ hanta̱vā u̍ |
made̍ cidasya̱ pra ru̍janti̱ bhāmā̱ na va̍rante pari̱bādho̱ ade̍vīḥ ॥5.2.10॥
उ॒त स्वा॒नासो॑ दि॒वि ष॑न्त्व॒ग्नेस्ति॒ग्मायु॑धा॒ रक्ष॑से॒ हन्त॒वा उ॑ ।
मदे॑ चिदस्य॒ प्र रु॑जन्ति॒ भामा॒ न व॑रन्ते परि॒बाधो॒ अदे॑वीः
e̱taṃ te̱ stoma̍ṃ tuvijāta̱ vipro̱ ratha̱ṃ na dhīra̱: svapā̍ atakṣam |
yadīda̍gne̱ prati̱ tvaṃ de̍va̱ haryā̱: sva̍rvatīra̱pa e̍nā jayema ॥5.2.11॥
ए॒तं ते॒ स्तोमं॑ तुविजात॒ विप्रो॒ रथं॒ न धीर॒: स्वपा॑ अतक्षम् ।
यदीद॑ग्ने॒ प्रति॒ त्वं दे॑व॒ हर्या॒: स्व॑र्वतीर॒प ए॑ना जयेम
tu̱vi̱grīvo̍ vṛṣa̱bho vā̍vṛdhā̱no̍'śa̱trva1ryaḥ sama̍jāti̱ veda̍: |
itī̱mama̱gnima̱mṛtā̍ avocan ba̱rhiṣma̍te̱ mana̍ve̱ śarma̍ yaṃsaddha̱viṣma̍te̱ mana̍ve̱ śarma̍ yaṃsat ॥5.2.12॥
तु॒वि॒ग्रीवो॑ वृष॒भो वा॑वृधा॒नो॑ऽश॒त्र्व१र्यः सम॑जाति॒ वेद॑: ।
इती॒मम॒ग्निम॒मृता॑ अवोचन् ब॒र्हिष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसद्ध॒विष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसत्