Sūktam 92 — niṣkṛṇvānā (18 mantras) — Śākala Saṃhitā (Ṛgveda)

Study

Anukramaṇī
Source

e̱tā u̱ tyā u̱ṣasa̍: ke̱tuma̍krata̱ pūrve̱ ardhe̱ raja̍so bhā̱numa̍ñjate |

ni̱ṣkṛ̱ṇvā̱nā āyu̍dhānīva dhṛ̱ṣṇava̱: prati̱ gāvo'ru̍ṣīryanti mā̱tara̍:

||1||

ए॒ता उ॒ त्या उ॒षस॑: के॒तुम॑क्रत॒ पूर्वे॒ अर्धे॒ रज॑सो भा॒नुम॑ञ्जते ।

नि॒ष्कृ॒ण्वा॒ना आयु॑धानीव धृ॒ष्णव॒: प्रति॒ गावोऽरु॑षीर्यन्ति मा॒तर॑:

uda̍paptannaru̱ṇā bhā̱navo̱ vṛthā̍ svā̱yujo̱ aru̍ṣī̱rgā a̍yukṣata |

akra̍nnu̱ṣāso̍ va̱yunā̍ni pū̱rvathā̱ ruśa̍ntaṃ bhā̱numaru̍ṣīraśiśrayuḥ

||2||

उद॑पप्तन्नरु॒णा भा॒नवो॒ वृथा॑ स्वा॒युजो॒ अरु॑षी॒र्गा अ॑युक्षत ।

अक्र॑न्नु॒षासो॑ व॒युना॑नि पू॒र्वथा॒ रुश॑न्तं भा॒नुमरु॑षीरशिश्रयुः

arca̍nti̱ nārī̍ra̱paso̱ na vi̱ṣṭibhi̍: samā̱nena̱ yoja̍ne̱nā pa̍rā̱vata̍: |

iṣa̱ṃ vaha̍ntīḥ su̱kṛte̍ su̱dāna̍ve̱ viśvedaha̱ yaja̍mānāya sunva̱te

||3||

अर्च॑न्ति॒ नारी॑र॒पसो॒ न वि॒ष्टिभि॑: समा॒नेन॒ योज॑ने॒ना प॑रा॒वत॑: ।

इषं॒ वह॑न्तीः सु॒कृते॑ सु॒दान॑वे॒ विश्वेदह॒ यज॑मानाय सुन्व॒ते

adhi̱ peśā̍ṃsi vapate nṛ̱tūri̱vāpo̍rṇute̱ vakṣa̍ u̱sreva̱ barja̍ham |

jyoti̱rviśva̍smai̱ bhuva̍nāya kṛṇva̱tī gāvo̱ na vra̱jaṃ vyu 1 ṣā ā̍va̱rtama̍:

||4||

अधि॒ पेशां॑सि वपते नृ॒तूरि॒वापो॑र्णुते॒ वक्ष॑ उ॒स्रेव॒ बर्ज॑हम् ।

ज्योति॒र्विश्व॑स्मै॒ भुव॑नाय कृण्व॒ती गावो॒ न व्र॒जं व्यु १ षा आ॑व॒र्तम॑:

pratya̱rcī ruśa̍dasyā adarśi̱ vi ti̍ṣṭhate̱ bādha̍te kṛ̱ṣṇamabhva̍m |

svaru̱ṃ na peśo̍ vi̱dathe̍ṣva̱ñjañ ci̱traṃ di̱vo du̍hi̱tā bhā̱numa̍śret

||5||

प्रत्य॒र्ची रुश॑दस्या अदर्शि॒ वि ति॑ष्ठते॒ बाध॑ते कृ॒ष्णमभ्व॑म् ।

स्वरुं॒ न पेशो॑ वि॒दथे॑ष्व॒ञ्जञ् चि॒त्रं दि॒वो दु॑हि॒ता भा॒नुम॑श्रेत्

atā̍riṣma̱ tama̍saspā̱rama̱syoṣā u̱cchantī̍ va̱yunā̍ kṛṇoti |

śri̱ye chando̱ na sma̍yate vibhā̱tī su̱pratī̍kā saumana̱sāyā̍jīgaḥ

||6||

अता॑रिष्म॒ तम॑सस्पा॒रम॒स्योषा उ॒च्छन्ती॑ व॒युना॑ कृणोति ।

श्रि॒ये छन्दो॒ न स्म॑यते विभा॒ती सु॒प्रती॑का सौमन॒साया॑जीगः

bhāsva̍tī ne̱trī sū̱nṛtā̍nāṃ di̱vaḥ sta̍ve duhi̱tā gota̍mebhiḥ |

pra̱jāva̍to nṛ̱vato̱ aśva̍budhyā̱nuṣo̱ goa̍grā̱m̐ upa̍ māsi̱ vājā̍n

||7||

भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑नां दि॒वः स्त॑वे दुहि॒ता गोत॑मेभिः ।

प्र॒जाव॑तो नृ॒वतो॒ अश्व॑बुध्या॒नुषो॒ गोअ॑ग्राँ॒ उप॑ मासि॒ वाजा॑न्

uṣa̱stama̍śyāṃ ya̱śasa̍ṃ su̱vīra̍ṃ dā̱sapra̍vargaṃ ra̱yimaśva̍budhyam |

su̱daṃsa̍sā̱ śrava̍sā̱ yā vi̱bhāsi̱ vāja̍prasūtā subhage bṛ̱hanta̍m

||8||

उष॒स्तम॑श्यां य॒शसं॑ सु॒वीरं॑ दा॒सप्र॑वर्गं र॒यिमश्व॑बुध्यम् ।

सु॒दंस॑सा॒ श्रव॑सा॒ या वि॒भासि॒ वाज॑प्रसूता सुभगे बृ॒हन्त॑म्

viśvā̍ni de̱vī bhuva̍nābhi̱cakṣyā̍ pratī̱cī cakṣu̍rurvi̱yā vi bhā̍ti |

viśva̍ṃ jī̱vaṃ ca̱rase̍ bo̱dhaya̍ntī̱ viśva̍sya̱ vāca̍mavidanmanā̱yoḥ

||9||

विश्वा॑नि दे॒वी भुव॑नाभि॒चक्ष्या॑ प्रती॒ची चक्षु॑रुर्वि॒या वि भा॑ति ।

विश्वं॑ जी॒वं च॒रसे॑ बो॒धय॑न्ती॒ विश्व॑स्य॒ वाच॑मविदन्मना॒योः

puna̍:puna̱rjāya̍mānā purā̱ṇī sa̍mā̱naṃ varṇa̍ma̱bhi śumbha̍mānā |

śva̱ghnīva̍ kṛ̱tnurvija̍ āminā̱nā marta̍sya de̱vī ja̱raya̱ntyāyu̍:

||10||

पुन॑:पुन॒र्जाय॑माना पुरा॒णी स॑मा॒नं वर्ण॑म॒भि शुम्भ॑माना ।

श्व॒घ्नीव॑ कृ॒त्नुर्विज॑ आमिना॒ना मर्त॑स्य दे॒वी ज॒रय॒न्त्यायु॑:

vyū̱rṇva̱tī di̱vo antā̍m̐ abo̱dhyapa̱ svasā̍raṃ sanu̱taryu̍yoti |

pra̱mi̱na̱tī ma̍nu̱ṣyā̍ yu̱gāni̱ yoṣā̍ jā̱rasya̱ cakṣa̍sā̱ vi bhā̍ti

||11||

व्यू॒र्ण्व॒ती दि॒वो अन्ताँ॑ अबो॒ध्यप॒ स्वसा॑रं सनु॒तर्यु॑योति ।

प्र॒मि॒न॒ती म॑नु॒ष्या॑ यु॒गानि॒ योषा॑ जा॒रस्य॒ चक्ष॑सा॒ वि भा॑ति

pa̱śūnna ci̱trā su̱bhagā̍ prathā̱nā sindhu̱rna kṣoda̍ urvi̱yā vya̍śvait |

ami̍natī̱ daivyā̍ni vra̱tāni̱ sūrya̍sya ceti ra̱śmibhi̍rdṛśā̱nā

||12||

प॒शून्न चि॒त्रा सु॒भगा॑ प्रथा॒ना सिन्धु॒र्न क्षोद॑ उर्वि॒या व्य॑श्वैत् ।

अमि॑नती॒ दैव्या॑नि व्र॒तानि॒ सूर्य॑स्य चेति र॒श्मिभि॑र्दृशा॒ना

uṣa̱stacci̱tramā bha̍rā̱smabhya̍ṃ vājinīvati | yena̍ to̱kaṃ ca̱ tana̍yaṃ ca̱ dhāma̍he

||13||

उष॒स्तच्चि॒त्रमा भ॑रा॒स्मभ्यं॑ वाजिनीवति । येन॑ तो॒कं च॒ तन॑यं च॒ धाम॑हे

uṣo̍ a̱dyeha go̍ma̱tyaśvā̍vati vibhāvari | re̱vada̱sme vyu̍ccha sūnṛtāvati

||14||

उषो॑ अ॒द्येह गो॑म॒त्यश्वा॑वति विभावरि । रे॒वद॒स्मे व्यु॑च्छ सूनृतावति

yu̱kṣvā hi vā̍jinīva̱tyaśvā̍m̐ a̱dyāru̱ṇām̐ u̍ṣaḥ | athā̍ no̱ viśvā̱ saubha̍gā̱nyā va̍ha

||15||

यु॒क्ष्वा हि वा॑जिनीव॒त्यश्वाँ॑ अ॒द्यारु॒णाँ उ॑षः । अथा॑ नो॒ विश्वा॒ सौभ॑गा॒न्या व॑ह

aśvi̍nā va̱rtira̱smadā goma̍d dasrā̱ hira̍ṇyavat | a̱rvāgratha̱ṃ sama̍nasā̱ ni ya̍cchatam

||16||

अश्वि॑ना व॒र्तिर॒स्मदा गोम॑द् दस्रा॒ हिर॑ण्यवत् । अ॒र्वाग्रथं॒ सम॑नसा॒ नि य॑च्छतम्

yāvi̱tthā śloka̱mā di̱vo jyoti̱rjanā̍ya ca̱krathu̍: | ā na̱ ūrja̍ṃ vahatamaśvinā yu̱vam

||17||

यावि॒त्था श्लोक॒मा दि॒वो ज्योति॒र्जना॑य च॒क्रथु॑: । आ न॒ ऊर्जं॑ वहतमश्विना यु॒वम्

eha de̱vā ma̍yo̱bhuvā̍ da̱srā hira̍ṇyavartanī | u̱ṣa̱rbudho̍ vahantu̱ soma̍pītaye

||18||

एह दे॒वा म॑यो॒भुवा॑ द॒स्रा हिर॑ण्यवर्तनी । उ॒ष॒र्बुधो॑ वहन्तु॒ सोम॑पीतये