mātulavadhadoṣaśāṃtivarṇanam
śrīsūta uvāca
yamunāyāṃ ca gaṃgāyāṃ gayāyāṃ ca naro mudā ||
snānaṃ vidhāya vidhivatkoṭitīrthaṃ tato vrajet
||1||यमुनायां च गंगायां गयायां च नरो मुदा ॥
स्नानं विधाय विधिवत्कोटितीर्थं ततो व्रजेत्
koṭitīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvalokeṣu viśrutam ||
sarvasaṃpatkaraṃ śuddhaṃ sarvapāpapraṇāśanam
||2||कोटितीर्थं महापुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥
सर्वसंपत्करं शुद्धं सर्वपापप्रणाशनम्
duḥsvapnanāśanaṃ hyetanmahāpātakanāśanam ||
mahāvighnapraśamanaṃ mahāśāṃtikaraṃ nṛṇām
||3||दुःस्वप्ननाशनं ह्येतन्महापातकनाशनम् ॥
महाविघ्नप्रशमनं महाशांतिकरं नृणाम्
smṛtimātreṇa yatpuṃsāṃ sarvapāpaniṣūdanam ||
līlayā dhanuṣaḥ koṭyā svayaṃ rāmeṇa nirmitam
||4||स्मृतिमात्रेण यत्पुंसां सर्वपापनिषूदनम् ॥
लीलया धनुषः कोट्या स्वयं रामेण निर्मितम्
purā dāśarathī rāmo nihatya yudhi rāvaṇam ||
brahmahatyāvimokṣāya gaṃdhamādanaparvate
||5||पुरा दाशरथी रामो निहत्य युधि रावणम् ॥
ब्रह्महत्याविमोक्षाय गंधमादनपर्वते
prātiṣṭhipalliṃgamekaṃ lokānugrahakāmyayā ||
liṃgasyāsyābhiṣekāya śuddhaṃ vāri gaveṣayan
||6||प्रातिष्ठिपल्लिंगमेकं लोकानुग्रहकाम्यया ॥
लिंगस्यास्याभिषेकाय शुद्धं वारि गवेषयन्
nāviṃdata jalaṃ tatra pārśve daśarathātmajaḥ ||
liṃgābhiṣekayogyaṃ ca jalaṃ kimiti ciṃtayan
||7||नाविंदत जलं तत्र पार्श्वे दशरथात्मजः ॥
लिंगाभिषेकयोग्यं च जलं किमिति चिंतयन्
navena vāriṇā liṃgaṃ snāpanīyaṃ mayeti saḥ ||
niścitya manasā tatra dhanuṣkoṭyā raghūdvahaḥ
||8||नवेन वारिणा लिंगं स्नापनीयं मयेति सः ॥
निश्चित्य मनसा तत्र धनुष्कोट्या रघूद्वहः
bibheda dharaṇīṃ śīghraṃ manasā jāhnavīṃ smaran ||
rāmakārmukakoṭiḥ sā tadā prāpa rasātalam
||9||बिभेद धरणीं शीघ्रं मनसा जाह्नवीं स्मरन् ॥
रामकार्मुककोटिः सा तदा प्राप रसातलम्
tata uddhārayāmāsa taddhanurdhanvināṃ varaḥ ||
dhanuṣyuddhriyamāṇe tu rāghaveṇa mahītalāt
||10||तत उद्धारयामास तद्धनुर्धन्विनां वरः ॥
धनुष्युद्ध्रियमाणे तु राघवेण महीतलात्
kākutsthena smṛtā gaṃgā niryayau vivarāttataḥ ||
vāriṇā tena talliṃgamabhyaṣiṃcadraghūdvahaḥ
||11||काकुत्स्थेन स्मृता गंगा निर्ययौ विवरात्ततः ॥
वारिणा तेन तल्लिंगमभ्यषिंचद्रघूद्वहः
rāmakārmu kakoṭyaiva yatastannirmitaṃ purā ||
ataḥ koṭiriti khyātaṃ tattīrthaṃ bhuvanatraye
||12||रामकार्मु ककोट्यैव यतस्तन्निर्मितं पुरा ॥
अतः कोटिरिति ख्यातं तत्तीर्थं भुवनत्रये
yāni yānīha tīrthāni saṃti vai gaṃdhamādane ||
prathamaṃ teṣu tīrtheṣu snātvā vigatakalmaṣaḥ
||13||यानि यानीह तीर्थानि संति वै गंधमादने ॥
प्रथमं तेषु तीर्थेषु स्नात्वा विगतकल्मषः
śeṣapāpavimokṣāya snāyātkoṭau narastataḥ ||
tīrthāṃtareṣu snānena yaḥ pāpaugho na naśyati
||14||शेषपापविमोक्षाय स्नायात्कोटौ नरस्ततः ॥
तीर्थांतरेषु स्नानेन यः पापौघो न नश्यति
anekajanmakoṭībhirarjito hyasthisaṃsthitaḥ ||
vinaśyati sa sarvo'pi koṭisnānānna saṃśayaḥ
||15||अनेकजन्मकोटीभिरर्जितो ह्यस्थिसंस्थितः ॥
विनश्यति स सर्वोऽपि कोटिस्नानान्न संशयः
yadi hi prathamaṃ snāyādatra koṭau naro dvijāḥ ||
tasya muktasya tīrthāni vyarthānyevāparāṇi hi
||16||यदि हि प्रथमं स्नायादत्र कोटौ नरो द्विजाः ॥
तस्य मुक्तस्य तीर्थानि व्यर्थान्येवापराणि हि
ṛṣaya ūcuḥ
sūta sarvārthatattvajña vyāsaśiṣya munīśvara ||
asmākaṃ saṃśayaṃ kaṃcicchiṃdhi paurāṇikottama
||17||सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य मुनीश्वर ॥
अस्माकं संशयं कंचिच्छिंधि पौराणिकोत्तम
koṭau snātasya martyasya yadi tīrthāṃtaraṃ vṛthā ||
kimarthaṃ dharmatīrthādi tīrtheṣu snāṃti mānavāḥ
||18||कोटौ स्नातस्य मर्त्यस्य यदि तीर्थांतरं वृथा ॥
किमर्थं धर्मतीर्थादि तीर्थेषु स्नांति मानवाः
tīrthāni tāni sarvāṇi samatikramya mānavāḥ ||
atraiva koṭau kiṃ snānaṃ na kurvaṃti hi tadvada
||19||तीर्थानि तानि सर्वाणि समतिक्रम्य मानवाः ॥
अत्रैव कोटौ किं स्नानं न कुर्वंति हि तद्वद
śrīsūta uvāca
aho rahasyaṃ yuṣmābhiḥ pṛṣṭametanmunīśvarāḥ ||
nāradāya purā śaṃbhuḥ pṛcchate yatkilābravīt
||20||अहो रहस्यं युष्माभिः पृष्टमेतन्मुनीश्वराः ॥
नारदाय पुरा शंभुः पृच्छते यत्किलाब्रवीत्
tadbravīmi muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ śraddhayā saha ||
gacchanyadṛcchayā vāpi tīrthayātrāparo'pi vā
||21||तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह ॥
गच्छन्यदृच्छया वापि तीर्थयात्रापरोऽपि वा
mārgamadhye dvijaśreṣṭhāstīrthaṃ devālayaṃ tathā ||
dṛṣṭvā śrutvāpi vā mohānna seveta narādhamaḥ
||22||मार्गमध्ये द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं देवालयं तथा ॥
दृष्ट्वा श्रुत्वापि वा मोहान्न सेवेत नराधमः
niṣkṛtistasya nāstīti prābruvanparamarṣayaḥ ||
setuṃ gacchaṃstato'nyeṣu na snāyādyadi mānavaḥ
||23||निष्कृतिस्तस्य नास्तीति प्राब्रुवन्परमर्षयः ॥
सेतुं गच्छंस्ततोऽन्येषु न स्नायाद्यदि मानवः
tīrthātikramadoṣaiḥ sa bahiṣkāryo'tyavaddvijaiḥ ||
ataḥ snātavyamevaiṣu cakratīrthādiṣu dvijāḥ
||24||तीर्थातिक्रमदोषैः स बहिष्कार्योऽत्यवद्द्विजैः ॥
अतः स्नातव्यमेवैषु चक्रतीर्थादिषु द्विजाः
snātvā caiteṣu tīrtheṣu śeṣapāpavimuktaye ||
prayatairmanujairatra snātavyaṃ koṭitīrthake
||25||स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु शेषपापविमुक्तये ॥
प्रयतैर्मनुजैरत्र स्नातव्यं कोटितीर्थके
koṭau cābhi ṣavaṃ kṛtvā na tiṣṭhedgandhamādane ||
nivartettatkṣaṇādeva niṣpāpo gaṃdhamādanāt
||26||कोटौ चाभि षवं कृत्वा न तिष्ठेद्गन्धमादने ॥
निवर्तेत्तत्क्षणादेव निष्पापो गंधमादनात्
rāmo'pi hi purā koṭitīrthasaṃbhūtavāriṇā ||
rāmanāthe'bhiṣikte tu svayaṃ snātvā ca tatra vai
||27||रामोऽपि हि पुरा कोटितीर्थसंभूतवारिणा ॥
रामनाथेऽभिषिक्ते तु स्वयं स्नात्वा च तत्र वै
brahmahatyāvimuktaḥ saṃstatkṣaṇādeva sānujaḥ ||
ārūḍhapuṣpako'yodhyāṃ prayayau kapibhirvṛtaḥ
||28||ब्रह्महत्याविमुक्तः संस्तत्क्षणादेव सानुजः ॥
आरूढपुष्पकोऽयोध्यां प्रययौ कपिभिर्वृतः
ataḥ koṭau naraḥ snātvā pāpaśeṣavimocitaḥ ||
nivartettatkṣaṇādeva rāmo dāśarathiryathā
||29||अतः कोटौ नरः स्नात्वा पापशेषविमोचितः ॥
निवर्तेत्तत्क्षणादेव रामो दाशरथिर्यथा
etaddhi tīrthapravaraṃ sarvalokeṣu viśrutam ||
rāmanāthābhiṣekāya nirmitaṃ rāghaveṇa yat
||30||एतद्धि तीर्थप्रवरं सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥
रामनाथाभिषेकाय निर्मितं राघवेण यत्
svayaṃ bhagavatī yatra sannidhatte ca jāhnavī ||
tārakabrahmaṇā yatra rāmeṇa snātamādarāt
||31||स्वयं भगवती यत्र सन्निधत्ते च जाह्नवी ॥
तारकब्रह्मणा यत्र रामेण स्नातमादरात्
tasya vai koṭitīrthasya mahimā kena kathyatām ||
yatra snātvā purā kṛṣṇo lokasaṃgrahaṇecchayā
||32||तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यताम् ॥
यत्र स्नात्वा पुरा कृष्णो लोकसंग्रहणेच्छया
mātulasya tu kaṃsasya vadhadoṣādvimocitaḥ ||
tasya vai koṭitīrthasya mahimā kena kathyate
||33||मातुलस्य तु कंसस्य वधदोषाद्विमोचितः ॥
तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यते
ṛṣaya ūcuḥ
kimarthamavadhītkaṃsaṃ mātulaṃ yadunaṃdanaḥ ||
yaddoṣaśāṃtaye sūta sasnau koṭau mahā manāḥ
||34||किमर्थमवधीत्कंसं मातुलं यदुनंदनः ॥
यद्दोषशांतये सूत सस्नौ कोटौ महा मनाः
śrīsūta uvāca
vasudeva iti khyātaḥ śūraputro yadoḥ kule ||
āsītsa devakasutāṃ devakīmiti viśrutām
||35||वसुदेव इति ख्यातः शूरपुत्रो यदोः कुले ॥
आसीत्स देवकसुतां देवकीमिति विश्रुताम्
udvāhya rathamārūḍhaḥ svapuraṃ prasthitaḥ purā ||
atha sūto babhūvātha kaṃso hyānakadundubheḥ
||36||उद्वाह्य रथमारूढः स्वपुरं प्रस्थितः पुरा ॥
अथ सूतो बभूवाथ कंसो ह्यानकदुन्दुभेः
aśarīrā tadā vāṇī kaṃsaṃ sārathimabravīt ||
bhaginīṃ ca tathā bhāmaṃ vāhayaṃtaṃ rathottame
||37||अशरीरा तदा वाणी कंसं सारथिमब्रवीत् ॥
भगिनीं च तथा भामं वाहयंतं रथोत्तमे
yāmimāṃ vāhayasyatra rathena tvamariṃdama ||
asyāstvāmaṣṭamo garbho vadhiṣyati na saṃśayaḥ
||38||यामिमां वाहयस्यत्र रथेन त्वमरिंदम ॥
अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो वधिष्यति न संशयः
ityākarṇya vaco divyaṃ kaṃsaḥ khaṅgaṃ pragṛhya ca ||
svasāraṃ haṃtumudyogaṃ cakāra dvijapuṃgavāḥ
||39||इत्याकर्ण्य वचो दिव्यं कंसः खङ्गं प्रगृह्य च ॥
स्वसारं हंतुमुद्योगं चकार द्विजपुंगवाः
tataḥ provāca taṃ kaṃsaṃ vasudevaḥ sa sāṃtvayan ||
vasudeva uvāca ||
asyāṃ prasūtāndāsyāmi tubhyaṃ kaṃsa sutānaham
||40||ततः प्रोवाच तं कंसं वसुदेवः स सांत्वयन् ॥
वसुदेव उवाच ॥
अस्यां प्रसूतान्दास्यामि तुभ्यं कंस सुतानहम्
enāṃ svasāraṃ mā hiṃsīrnāsyāste bhītirasti hi ||
śrutvā tadvacanaṃ kaṃso nivṛttastadvadhāttadā
||41||एनां स्वसारं मा हिंसीर्नास्यास्ते भीतिरस्ति हि ॥
श्रुत्वा तद्वचनं कंसो निवृत्तस्तद्वधात्तदा
devakīvasudevābhyāṃ sahitaḥ svapuraṃ yayau ||
pādāvasaktanigaḍau devakīvasudevakau
||42||देवकीवसुदेवाभ्यां सहितः स्वपुरं ययौ ॥
पादावसक्तनिगडौ देवकीवसुदेवकौ
sthāpayāmāsa duṣṭātmā kaṃsaḥ kārāgṛhe tadā ||
tataḥ kālena mahatā vasudevāddhi devakī
||43||स्थापयामास दुष्टात्मा कंसः कारागृहे तदा ॥
ततः कालेन महता वसुदेवाद्धि देवकी
ṣaṭputrāñjanayāmāsa krameṇa munipuṃgavāḥ ||
jātāṃstānvasudevena dattānkaṃso'pi so'vadhīt
||44||षट्पुत्राञ्जनयामास क्रमेण मुनिपुंगवाः ॥
जातांस्तान्वसुदेवेन दत्तान्कंसोऽपि सोऽवधीत्
hateṣu ṣaṭasu putreṣu devakyudarajanmasu ||
kaṃsena krūramatinā niṣkṛpeṇa dvijottamāḥ
||45||हतेषु षटसु पुत्रेषु देवक्युदरजन्मसु ॥
कंसेन क्रूरमतिना निष्कृपेण द्विजोत्तमाः
śeṣo'bhūtsaptamo garbho devakyā jaṭhare tadā ||
māyādevī tato garbhaṃ taṃ vai viṣṇupracoditā
||46||शेषोऽभूत्सप्तमो गर्भो देवक्या जठरे तदा ॥
मायादेवी ततो गर्भं तं वै विष्णुप्रचोदिता
naṃdagopagṛhasthāyāṃ rohiṇyāṃ samaveśayat ||
devakyāḥ saptamo garbhaḥ patito jaṭharāditi
||47||नंदगोपगृहस्थायां रोहिण्यां समवेशयत् ॥
देवक्याः सप्तमो गर्भः पतितो जठरादिति
loke prasiddhirabhavanmahatī viṣṇulīlayā ||
devakījaṭhare paścādviṣṇurgarbhatvamāptavān
||48||लोके प्रसिद्धिरभवन्महती विष्णुलीलया ॥
देवकीजठरे पश्चाद्विष्णुर्गर्भत्वमाप्तवान्
tato daśasu māseṣu gateṣu hariravyayaḥ ||
devakījaṭharājjajñe kṛṣṇa ityabhiviśrutaḥ
||49||ततो दशसु मासेषु गतेषु हरिरव्ययः ॥
देवकीजठराज्जज्ञे कृष्ण इत्यभिविश्रुतः
śaṃkhacakragadākhaṅgavirājitacaturbhujaḥ ||
kirīṭī vanamālī ca pitroḥ śokavināśanaḥ
||50||शंखचक्रगदाखङ्गविराजितचतुर्भुजः ॥
किरीटी वनमाली च पित्रोः शोकविनाशनः
taṃ dṛṣṭvā harimīśānaṃ tuṣṭāvānakaduṃdubhiḥ
||51||तं दृष्ट्वा हरिमीशानं तुष्टावानकदुंदुभिः
vasudeva uvāca
viśvaṃ bhavā nviśvapatistvameva viśvasya yonistvayi viśvamāste ||
mahānpradhānaśca virāṭa svarāḍ ca samrāḍasi tvaṃ bhagavansamastam
||52||विश्वं भवा न्विश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्य योनिस्त्वयि विश्वमास्ते ॥
महान्प्रधानश्च विराट स्वराड् च सम्राडसि त्वं भगवन्समस्तम्
evaṃ jagatkāraṇabhūtadhāmne nārāyaṇāyāmitavikramāya ||
śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namonamaḥ kṛtrimamānuṣāya
||53||एवं जगत्कारणभूतधाम्ने नारायणायामितविक्रमाय ॥
श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमोनमः कृत्रिममानुषाय
stuvantamevaṃ śauriṃ taṃ vasudevaṃ haristadā ||
avocatprīṇayaṃstaṃ ca devakīṃ ca dvijottamāḥ
||54||स्तुवन्तमेवं शौरिं तं वसुदेवं हरिस्तदा ॥
अवोचत्प्रीणयंस्तं च देवकीं च द्विजोत्तमाः
hariruvāca
ahaṃ kaṃsaṃ vadhiṣyāmi mā bhīrvāṃ pitarāviti ||
nandagopasya gṛhiṇī yaśodā'janayatsutām ||
mama māyāṃ pūrvadine sarvalokavimohinīm
||55||अहं कंसं वधिष्यामि मा भीर्वां पितराविति ॥
नन्दगोपस्य गृहिणी यशोदाऽजनयत्सुताम् ॥
मम मायां पूर्वदिने सर्वलोकविमोहिनीम्
māṃ tasyāḥ śayane nyasya yaśodāyāḥ sutā tu tām ||
ādāya devakīśayyāṃ prāpayasva yadūttama
||56||मां तस्याः शयने न्यस्य यशोदायाः सुता तु ताम् ॥
आदाय देवकीशय्यां प्रापयस्व यदूत्तम
evamuktaḥ sa kṛṣṇena tathaiva hyakaroddvijāḥ ||
ruroda māyā tanayā devakīśayanesthitā
||57||एवमुक्तः स कृष्णेन तथैव ह्यकरोद्द्विजाः ॥
रुरोद माया तनया देवकीशयनेस्थिता
atha bāladhvaniṃ śrutvā kaṃsaḥ saṃkulamānasaḥ ||
sūtikāgṛhamāgamya tāmādāya ca dārikām
||58||अथ बालध्वनिं श्रुत्वा कंसः संकुलमानसः ॥
सूतिकागृहमागम्य तामादाय च दारिकाम्
śilāyāṃ pothayāmāsa nirdayo nirapatrapaḥ ||
atha taddhastamācchidya sāyudhāṣṭamahābhujā ||
mahādevyabravītkaṃsaṃ samāhūyātikopanā
||59||शिलायां पोथयामास निर्दयो निरपत्रपः ॥
अथ तद्धस्तमाच्छिद्य सायुधाष्टमहाभुजा ॥
महादेव्यब्रवीत्कंसं समाहूयातिकोपना
māyovāca
are re kaṃsa pāpātmandurbuddhe mūḍhacetana
||60||अरे रे कंस पापात्मन्दुर्बुद्धे मूढचेतन
yatra kutrāpi śatruste vartate prāṇahārakaḥ ||
mārgayasvātmano mṛtyuṃ taṃ śatruṃ kaṃsa mā ciram
||61||यत्र कुत्रापि शत्रुस्ते वर्तते प्राणहारकः ॥
मार्गयस्वात्मनो मृत्युं तं शत्रुं कंस मा चिरम्
itīrayitvā sā devī divyasthānānyavāpya ca ||
labdhapūjā manuṣyebhyo babhūvābhīṣṭadāyinī
||62||इतीरयित्वा सा देवी दिव्यस्थानान्यवाप्य च ॥
लब्धपूजा मनुष्येभ्यो बभूवाभीष्टदायिनी
śrutvā sa devīvacanaṃ kaṃso 'pi bhṛśamākulaḥ ||
bālagrahānpūtanādīnsvāṃtakaṃ bādhituṃ ripum
||63||श्रुत्वा स देवीवचनं कंसो ऽपि भृशमाकुलः ॥
बालग्रहान्पूतनादीन्स्वांतकं बाधितुं रिपुम्
preṣayāmāsa deśeṣu śiśūnanyāṃśca bādhitum ||
te ca bālagrahāḥ sarve prayayu rnaṃdagokulam
||64||प्रेषयामास देशेषु शिशूनन्यांश्च बाधितुम् ॥
ते च बालग्रहाः सर्वे प्रययु र्नंदगोकुलम्
hatāśca kṛṣṇena tadā prayayuryamasādanam ||
tataḥ katipayāhassu gateṣu dvijapuṃgavāḥ
||65||हताश्च कृष्णेन तदा प्रययुर्यमसादनम् ॥
ततः कतिपयाहस्सु गतेषु द्विजपुंगवाः
rāmakṛṣṇau vyavarddhetāṃ gokule bālakau tadā ||
anekabālakrīḍābhiścikrīḍaturariṃdamau
||66||रामकृष्णौ व्यवर्द्धेतां गोकुले बालकौ तदा ॥
अनेकबालक्रीडाभिश्चिक्रीडतुररिंदमौ
kaṃcitkālaṃ vatsapālau veṇunādamakurvatām ||
kaṃcitkālaṃ ca gopālau guṃjātāpi cchabhūṣitau
||67||कंचित्कालं वत्सपालौ वेणुनादमकुर्वताम् ॥
कंचित्कालं च गोपालौ गुंजातापि च्छभूषितौ
remāte bahukālaṃ tau gokule rāmakeśavau ||
kaṃsaḥ kadācidakrūraṃ gokule rāmakeśavau
||68||रेमाते बहुकालं तौ गोकुले रामकेशवौ ॥
कंसः कदाचिदक्रूरं गोकुले रामकेशवौ
preṣayāmāsa vipreṃdrāḥ samānayitumaṃ jasā ||
ānayāmāsa cākrūro rāmakṛṣṇau sa gokulāt
||69||प्रेषयामास विप्रेंद्राः समानयितुमं जसा ॥
आनयामास चाक्रूरो रामकृष्णौ स गोकुलात्
mathurāṃ kaṃsanirdeśātsvarṇatoraṇarājitām
||70||मथुरां कंसनिर्देशात्स्वर्णतोरणराजिताम्
tataḥ samānīya sa rāmakeśavau yayau purīṃ gāṃdinijastadagre ||
dṛṣṭvā ca kaṃsaṃ vinivedya kāryaṃ tasmai svagehaṃ praviveśa paścāt
||71||ततः समानीय स रामकेशवौ ययौ पुरीं गांदिनिजस्तदग्रे ॥
दृष्ट्वा च कंसं विनिवेद्य कार्यं तस्मै स्वगेहं प्रविवेश पश्चात्
athāparāhṇe vasudevaputrāvanyedyuriṣṭaiḥ saha gopaputraiḥ ||
upeyatuḥ sālanikhātayuktāṃ saṃgopurāṭṭāṃ madhurāpurīṃ tau
||72||अथापराह्णे वसुदेवपुत्रावन्येद्युरिष्टैः सह गोपपुत्रैः ॥
उपेयतुः सालनिखातयुक्तां संगोपुराट्टां मधुरापुरीं तौ
stotrāṇi śṛṇvanpurayauvatānāṃ kṛṣṇastu rāmeṇa sahaiva gatvā ||
dhanurniveśaṃ saha saiva tatra dadarśa cāpaṃ ca mahadṛḍhajyam
||73||स्तोत्राणि शृण्वन्पुरयौवतानां कृष्णस्तु रामेण सहैव गत्वा ॥
धनुर्निवेशं सह सैव तत्र ददर्श चापं च महदृढज्यम्
vidrāvya sarvānapi cāpapālāndhanuḥ samādāya sa līlayā''śu ||
maurvyāṃ niyoktuṃ namayāṃcakāra tadaṃ tare bhagnamabhūdvidhaiva
||74||विद्राव्य सर्वानपि चापपालान्धनुः समादाय स लीलयाऽऽशु ॥
मौर्व्यां नियोक्तुं नमयांचकार तदं तरे भग्नमभूद्विधैव
kodaṃḍabhaṃgotthitaśabdamāśu śrutvābhiyātānbalino nihaṃtum ||
nijaghnatustau pratigṛhya khaṃḍau cāpasya pālānbalinau dvijeṃdrā
||75||कोदंडभंगोत्थितशब्दमाशु श्रुत्वाभियातान्बलिनो निहंतुम् ॥
निजघ्नतुस्तौ प्रतिगृह्य खंडौ चापस्य पालान्बलिनौ द्विजेंद्रा
tataḥ kuvalayāpīḍaṃ gajaṃ dvāri sthitaṃ kṣaṇāt ||
nihatya rāmakṛṣṇau tau mahābalaparākramau
||76||ततः कुवलयापीडं गजं द्वारि स्थितं क्षणात् ॥
निहत्य रामकृष्णौ तौ महाबलपराक्रमौ
tasya daṃtau samutpāṭya dadhānau karayordvayoḥ ||
aṃse nidhāya tau daṃtau raṃgaṃ prayayatuḥ kṣaṇāt
||77||तस्य दंतौ समुत्पाट्य दधानौ करयोर्द्वयोः ॥
अंसे निधाय तौ दंतौ रंगं प्रययतुः क्षणात्
nihatya mallaṃ cāṇūraṃ muṣṭikaṃ tośalaṃ tathā ||
anyāṃśca mallapravarānninyaturyamasā danam
||78||निहत्य मल्लं चाणूरं मुष्टिकं तोशलं तथा ॥
अन्यांश्च मल्लप्रवरान्निन्यतुर्यमसा दनम्
samāruruhatustūrṇaṃ tuṃgaṃ maṃcaṃ ca tau tadā ||
tatra tuṃge samāsīnamāsane kaṃsametya tau ||
tasthatustaṃ tṛṇīkṛtya siṃhau kṣudramṛgaṃ yathā
||79||समारुरुहतुस्तूर्णं तुंगं मंचं च तौ तदा ॥
तत्र तुंगे समासीनमासने कंसमेत्य तौ ॥
तस्थतुस्तं तृणीकृत्य सिंहौ क्षुद्रमृगं यथा
tataḥ kaṃsaṃ samākṛṣya kṛṣṇo maṃcopari sthitam ||
pādau gṛhītvā vegena bhrāmayāmāsa cāṃbare
||80||ततः कंसं समाकृष्य कृष्णो मंचोपरि स्थितम् ॥
पादौ गृहीत्वा वेगेन भ्रामयामास चांबरे
tatastaṃ pothayāmāsa sa bhūmau gata jīvitam ||
kaṃsabhrātṝnbalo'pyaṣṭau nijaghne muṣṭinā dvijāḥ
||81||ततस्तं पोथयामास स भूमौ गत जीवितम् ॥
कंसभ्रातॄन्बलोऽप्यष्टौ निजघ्ने मुष्टिना द्विजाः
evaṃ nihatya taṃ kaṃsaṃ kṛṣṇaḥ parabalārdanaḥ ||
pitarau mocayāmāsa nigaḍādati duḥkhitau
||82||एवं निहत्य तं कंसं कृष्णः परबलार्दनः ॥
पितरौ मोचयामास निगडादति दुःखितौ
sarvānāsthāpayāmāsa balena saha mādhavaḥ ||
śrīkṛṣṇena hataṃ kaṃsaṃ śrutvā prāpuḥ purīṃ tadā
||83||सर्वानास्थापयामास बलेन सह माधवः ॥
श्रीकृष्णेन हतं कंसं श्रुत्वा प्रापुः पुरीं तदा
bāṃdhavā mathurāyāṃ ye pūrvaṃ kaṃse na bādhitāḥ ||
ugrasenaṃ tathā rājye sthāpayāmāsa keśavaḥ
||84||बांधवा मथुरायां ये पूर्वं कंसे न बाधिताः ॥
उग्रसेनं तथा राज्ये स्थापयामास केशवः
asahiṣṇurdvijāḥ pitrorevaṃ kaṃsakṛtāgasam ||
jaghāna mātulaṃ kaṃsaṃ devabrāhmaṇakaṃṭa kam
||85||असहिष्णुर्द्विजाः पित्रोरेवं कंसकृतागसम् ॥
जघान मातुलं कंसं देवब्राह्मणकंट कम्
tataḥ kadācikṛṣṇo'yamātmānaṃ draṣṭumāgatān ||
nāradādīnmunīnsarvānidaṃ papraccha sattamaḥ
||86||ततः कदाचिकृष्णोऽयमात्मानं द्रष्टुमागतान् ॥
नारदादीन्मुनीन्सर्वानिदं पप्रच्छ सत्तमः
śrīkṛṣṇa uvāca
mayā'yaṃ mātulo viprā hataḥ kaṃso'tipāpakṛt ||
mātulasya vadhe doṣaḥ procyate śāstravittamaiḥ
||87||मयाऽयं मातुलो विप्रा हतः कंसोऽतिपापकृत् ॥
मातुलस्य वधे दोषः प्रोच्यते शास्त्रवित्तमैः
prāyaścittamato brūta taddoṣavinivṛttaye ||
avocannāradastatra kṛṣṇamadbhutavikramam ||
vācā madhurayā viprā bhaktipraṇayapūrvakam
||88||प्रायश्चित्तमतो ब्रूत तद्दोषविनिवृत्तये ॥
अवोचन्नारदस्तत्र कृष्णमद्भुतविक्रमम् ॥
वाचा मधुरया विप्रा भक्तिप्रणयपूर्वकम्
nārada uvāca
nityaśuddhaśca muktaśca bhadraścaiva bhavā nsadā
||89||नित्यशुद्धश्च मुक्तश्च भद्रश्चैव भवा न्सदा
saccidānaṃdarūpaśca paramātmā sanātanaḥ ||
puṇyaṃ pāpaṃ ca te nāsti kṛṣṇa yādavanaṃdana
||90||सच्चिदानंदरूपश्च परमात्मा सनातनः ॥
पुण्यं पापं च ते नास्ति कृष्ण यादवनंदन
tathāpi lokaśikṣārthaṃ bhavatā garu ḍadhvaja ||
prāyaścittaṃ tu kartavyaṃ vidhinānena mādhava
||91||तथापि लोकशिक्षार्थं भवता गरु डध्वज ॥
प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं विधिनानेन माधव
lokasaṃgrahaṇaṃ tāvatkartavyaṃ bhavatādhunā ||
rāmasetau mahāpuṇye gaṃdhamādanaparvate
||92||लोकसंग्रहणं तावत्कर्तव्यं भवताधुना ॥
रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते
rāmeṇa sthāpitaṃ liṃgaṃ rāmanāthābhidhaṃ purā ||
tasyābhiṣekatoyārthaṃ dhanuṣkoṭyā raghūdvahaḥ
||93||रामेण स्थापितं लिंगं रामनाथाभिधं पुरा ॥
तस्याभिषेकतोयार्थं धनुष्कोट्या रघूद्वहः
gāṃ bhittvotpādayāmāsa tīrthaṃ koṭīti viśrutam ||
tava pūrvāvatāreṇa rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
||94||गां भित्त्वोत्पादयामास तीर्थं कोटीति विश्रुतम् ॥
तव पूर्वावतारेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा
brahmahatyāviśuddhyarthaṃ nirmitaṃ svayameva yat ||
tatra snānaṃ kuruṣva tvaṃ dharmye pāpavināśane
||95||ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं निर्मितं स्वयमेव यत् ॥
तत्र स्नानं कुरुष्व त्वं धर्म्ये पापविनाशने
tena te mātulavadhāddoṣaḥ śīghraṃ vinaṃkṣyati ||
koṭitīrthe hareḥ snānaṃ brahmahatyādiśodhakam
||96||तेन ते मातुलवधाद्दोषः शीघ्रं विनंक्ष्यति ॥
कोटितीर्थे हरेः स्नानं ब्रह्महत्यादिशोधकम्
svargamokṣapradaṃ puṃsāmāyurārogyavardhanam ||
iti śrutvā munervākyaṃ nāradasya sa mādhavaḥ
||97||स्वर्गमोक्षप्रदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनम् ॥
इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं नारदस्य स माधवः
visṛjya tānṛṣīnsarvāṃstasminneva kṣaṇe dvijāḥ ||
rāmasetau yayau tūrṇaṃ svadoṣapari śuddhaye
||98||विसृज्य तानृषीन्सर्वांस्तस्मिन्नेव क्षणे द्विजाः ॥
रामसेतौ ययौ तूर्णं स्वदोषपरि शुद्धये
dinaiḥ katipayairgatvā koṭitīrthaṃ yadūdvahaḥ ||
snātvā saṃkalpapūrvaṃ ca dattvā dānānyanekaśaḥ
||99||दिनैः कतिपयैर्गत्वा कोटितीर्थं यदूद्वहः ॥
स्नात्वा संकल्पपूर्वं च दत्त्वा दानान्यनेकशः
sa mātulavadhotpannadoṣebhyo mumu ce kṣaṇāt ||
niṣevya rāmanāthaṃ ca svapuraṃ mathurāṃ yayau
||100||स मातुलवधोत्पन्नदोषेभ्यो मुमु चे क्षणात् ॥
निषेव्य रामनाथं च स्वपुरं मथुरां ययौ
śrīsūta uvāca
evaṃ prabhāvaṃ puṇyaṃ ca koṭitīrthaṃ munīśvarāḥ ||
brahmahatyādibhiḥ pāpaiḥ sadyo mucyeta mānavaḥ ||
nānena sadṛśaṃ tīrthamanyadasti mahītale
||1||एवं प्रभावं पुण्यं च कोटितीर्थं मुनीश्वराः ॥
ब्रह्महत्यादिभिः पापैः सद्यो मुच्येत मानवः ॥
नानेन सदृशं तीर्थमन्यदस्ति महीतले
atra snānāttrayo devā brahmaviṣṇuśivā dvijāḥ ||
prītāḥ syuranye devāśca nātra kāryā vicāraṇā
||2||अत्र स्नानात्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुशिवा द्विजाः ॥
प्रीताः स्युरन्ये देवाश्च नात्र कार्या विचारणा
evaṃ vaḥ kathitaṃ citraṃ koṭitīrthasya vaibhavam ||
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavo bhuvi
||3||एवं वः कथितं चित्रं कोटितीर्थस्य वैभवम् ॥
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि
śrutvemaṃ puṇyamadhyāyaṃ paṭhitvā ca munīśvarāḥ ||
brahmahatyādibhiḥ satyaṃ mucyate pātakairnaraḥ
||104||श्रुत्वेमं पुण्यमध्यायं पठित्वा च मुनीश्वराः ॥
ब्रह्महत्यादिभिः सत्यं मुच्यते पातकैर्नरः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye koṭitīrthapraśaṃsāyāṃ kṛṣṇasya mātulavadhadoṣaśāṃtivarṇanaṃnāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ || 27 ||