वज्रांगोत्पत्तितपोवर्णनम्
नारद उवाच
विष्णुशिष्य महाशैव सम्यगुक्तं त्वया विधे ।
चरितं परमं ह्येतच्छिवायाश्च शिवस्य च
॥१॥कस्तारकासुरो ब्रह्मन्येन देवाः प्रपीडिताः ।
कस्य पुत्रस्य वै ब्रूहि तत्कथां च शिवाश्रयाम्
॥२॥भस्मी चकार स कथं शंकरश्च स्मरं वशी ।
तदपि ब्रूहि सुप्रीत्याद्भुतं तच्चरितं विभोः
॥३॥कथं शिवा तपोऽत्युग्रं चकार सुखहेतवे ।
कथं प्राप पतिं शंभुमादिशक्तिर्जगत्परा
॥४॥एतत्सर्वमशेषेण विशेषेण महाबुध ।
ब्रूहि मे श्रद्दधानाय स्वपुत्राय शिवात्मने
॥५॥ब्रह्मोवाच
पुत्रवर्य महाप्राज्ञ सुरर्षे शंसितव्रतः ।
वच्म्यहं शंकरं स्मृत्वा सर्वं तच्चरितं शृणु
॥६॥प्रथमं तारकस्यैव भवं संशृणु नारद ।
यद्वधार्थं महा यत्नः कृतो दैवैश्शिवाश्रयैः
॥७॥मम पुत्रो मरीचिर्यः कश्यपस्तस्य चात्मजः ।
त्रयोदशमितास्तस्य स्त्रियो दक्षसुताश्च याः
॥८॥दितिर्ज्येष्ठा च तत्स्त्री हि सुषुवे सा सुतद्वयम् ।
हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः
॥९॥तौ हतौ विष्णुना दैत्यौ नृसिंहक्रोडरूपतः ।
सुदुःखदौ ततो देवाः सुखमापुश्च निर्भयाः ।
दितिश्च दुःखितासीत्सा कश्यपं शरणं गता ।
पुनस्संसेव्य तं भक्त्या गर्भमाधत्त सुव्रता ।
तद्विज्ञाय महेंद्रोऽपि लब्धच्छिद्रो महोद्यमी ।
तद्गर्भं व्यच्छिनत्तत्र प्रविश्य पविना मुहुः
॥१२॥तद्व्रतस्य प्रभावेण न तद्गर्भो ममार ह ।
स्वपंत्या दैवयोगेन सप्त सप्ताभवन्सुताः
॥१३॥देवा आसन्सुतास्ते च नामतो मरुतोऽखिलाः ।
स्वर्गं ययुस्तदेन्द्रेण देवराजात्मसात्कृताः
॥१४॥पुनर्दितिः पतिं भेजेऽनुतप्ता निजकर्मतः ।
चकार सुप्रसन्नं तं मुनिं परमसेवया ऽ १५ ।
कश्यप उवाच ।
तपः कुरु शुचिर्भूत्वा ब्रह्मणश्चायुतं समाः ।
चेद्भविष्यति तत्पूर्वं भविता ते सुतस्तदा
॥१६॥तथा दित्या कृतं पूर्णं तत्तपश्श्रद्धया मुने ।
ततः पत्युः प्राप्य गर्भं सुषुवे तादृशं सुतम्
॥१७॥वजांगनामा सोऽभूद्वै दितिपुत्रोऽमरोपमः ।
नामतुल्यतनुर्वीरस्सुप्रताप्युद्भवाद्बली
॥१८॥जननीशासनात्सद्यस्स सुतो निर्जराधिपम् ।
बलाद्धृत्वा ददौ दंडं विविधं निर्जरानपि
॥१९॥दितिस्सुखमतीवाप दृष्ट्वा शक्रादिदुर्दशाम् ।
अमरा अपि शक्राद्या जग्मुर्दुःखं स्वकर्मतः
॥२०॥तदाहं कश्यपेनाशु तत्रागत्य सुसामगीः ।
देवानत्याजयंस्तस्मात्सदा देवहिते रतः
॥२१॥देवान्मुक्त्वा स वज्रांगस्ततः प्रोवाच सादरम् ।
शिवभक्तोऽतिशुद्धात्मा निर्विकारः प्रसन्नधीः
॥२२॥वज्रांग उवाच
इंद्रो दुष्टः प्रजाघाती मातुर्मे स्वार्थसाधकः ।
स फलं प्राप्तवानद्य स्वराज्यं हि करोतु सः
॥२३॥मातुराज्ञावशाद्ब्रह्मन्कृतमेतन्मयाखिलम् ।
न मे भोगाभिलाषो वै कस्यचि द्भुवनस्य हि
॥२४॥तत्त्वसारं विधे सूत मह्यं वेदविदाम्वर ।
येन स्यां सुसुखी नित्यं निर्विकारः प्रसन्नधीः
॥२५॥तच्छ्रुत्वाहं मुनेऽवोचं सात्त्विको भाव उच्यत ।
तत्त्वसार इति प्रीत्या सृजाम्येकां वरां स्त्रियम्
॥२६॥वरांगीं नाम तां दत्त्वा तस्मै दितिसुताय वै ।
अयां स्वधाम सुप्रीतः कश्यपस्तत्पितापि च
॥२७॥ततो दैत्यस्य वज्रांगस्सात्विकं भावमाश्रितः ।
आसुरं भावमुत्सृज्य निर्वैरस्सुखमाप्तवान्
॥२८॥न बभूव वरांग्या हि हृदि भावोथ सात्विकः ।
सकामा स्वपतिं भेजे श्रद्धया विविधं सती
॥२९॥अथ तत्सेवनादाशु संतुष्टोऽभून्महाप्रभुः ।
स वज्रांगः पतिस्तस्या उवाच वचनं तदा
॥३०॥वज्रांग उवाच
किमिच्छसि प्रिये ब्रूहि किं ते मनसि वर्तते ।
तच्छुत्वानम्य तं प्राह सा पतिं स्वमनोरथम्
॥३१॥वरांग्युवाच
चेत् प्रसन्नोऽभवस्त्वं वै सुतं मे देहि सत्पते ।
महाबलं त्रिलोकस्य जेतारं हरिदुःखदम्
॥३२॥ब्रह्मोवाच
इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं विस्मितोऽभूत्स आकुलः ।
उवाच हृदि स ज्ञानी सात्विको वैरवर्जितः
॥३३॥प्रियेच्छति विरोधं वै सुरैर्मे न हि रोचते ।
किं कुर्यां हि क्व गच्छेयं कथं नश्ये न मे पणः
॥३४॥प्रियामनोरथश्चैव पूर्णस्स्यात्त्रिजगद्भवेत् ।
क्लेशयुङ्नितरा भूयो देवाश्च मुनयस्तथा
॥३५॥न पूर्णस्स्यात्प्रियाकामस्तदा मे नरको भवेत् ।
द्विधापि धर्महानिर्वै भवतीत्यनुशुश्रुवान्
॥३६॥वज्रांग इत्थं बभ्राम स मुने धर्मसंकटे ।
बलाबलं द्वयोस्तत्र विचिचिंत च बुद्धितः
॥३७॥शिवेच्छया स हि मुने वाक्यं मेने स्त्रियो बुधः ।
तथास्त्विति वचः प्राह प्रियां प्रति स दैत्यराट्
॥३८॥तदर्थमकरोत्तीव्रं तपोन्यद्दुष्करं स तु ।
मां समुद्दिश्य सुप्रीत्या बहुवर्षं जितेंद्रियः
॥३९॥वरं दातुमगां तस्मै दृष्ट्वाहं तत्तपो महत् ।
वरं ब्रूहि ह्यवोचं तं सुप्रसन्नेन चेतसा
॥४०॥वज्रांगस्तु तदा प्रीतं मां दृष्ट्वा स्थितं विभुम् ।
सुप्रणम्य बहुस्तुत्वा वरं वव्रे प्रियाहितम्
॥४१॥वज्रांग उवाच
सुतं देहि स्वमातुर्मे महाहितकरं प्रभो ।
महाबलं सुप्रतापं सुसमर्थं तपोनिधिम्
॥४२॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्य च तद्वाक्यं तथास्त्वित्यब्रवं मुने ।
अया स्वधाम तद्दत्त्वा विमनास्सस्मरच्छिवम्
॥४३॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे तारकोत्पत्तौ वज्रांगोत्पत्तितपोवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥