viṣṇurjalaṃdharaṃ gatvā taddaityapuṭabhedanam
nārada uvāca
viṣṇurjalaṃdharaṃ gatvā taddaityapuṭabhedanam ||
pātivratyasya bhaṃgāya vṛṃdāyāścā'karonmatim
||1||विष्णुर्जलंधरं गत्वा तद्दैत्यपुटभेदनम् ॥
पातिव्रत्यस्य भंगाय वृंदायाश्चाऽकरोन्मतिम्
atha vṛṃdārakā devī svapnamadhye dadarśa ha ||
bhartāraṃ mahiṣā''rūḍhaṃ tailābhyaktaṃ digaṃmbaram
||2||अथ वृंदारका देवी स्वप्नमध्ये ददर्श ह ॥
भर्तारं महिषाऽऽरूढं तैलाभ्यक्तं दिगंम्बरम्
kṛṣṇaprasūnabhūṣāḍhyaṃ kravyādagaṇasevitam ||
dakṣiṇāśāgataṃ muṇḍaṃ tamasāpyā''vṛtaṃ tadā
||3||कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् ॥
दक्षिणाशागतं मुण्डं तमसाप्याऽऽवृतं तदा
svapuraṃ sāgare magnaṃ sahasaivā''tmanā saha ||
tataḥ prabuddhā sā bālā tatsvapnaṃ pravicinvatī
||4||स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवाऽऽत्मना सह ॥
ततः प्रबुद्धा सा बाला तत्स्वप्नं प्रविचिन्वती
dadarśoditamādityaṃ sacchidraṃ niṣprabhaṃ muhuḥ ||
tadaniṣṭamiti jñātvā rudatī bhayavihvalā
||5||ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निष्प्रभं मुहुः ॥
तदनिष्टमिति ज्ञात्वा रुदती भयविह्वला
kutracinnā'labhaccharma gopurāṭṭālabhūmiṣu ||
tataḥ sakhīdvayayutā nagarodyānamāgamat
||6||कुत्रचिन्नाऽलभच्छर्म गोपुराट्टालभूमिषु ॥
ततः सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत्
tatrā'pi sā'bhramadbālā nā'labhatkutracitsukham ||
vanādvanāṃtaraṃ yātā naiva vedātmanastadā
||7||तत्राऽपि साऽभ्रमद्बाला नाऽलभत्कुत्रचित्सुखम् ॥
वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मनस्तदा
tataḥ sā bhramatī bālā dadarśā'tīvabhīṣaṇau ||
rākṣasau siṃhavadanau daṃṣṭrā''nanavibhīṣaṇau
||8||ततः सा भ्रमती बाला ददर्शाऽतीवभीषणौ ॥
राक्षसौ सिंहवदनौ दंष्ट्राऽऽननविभीषणौ
tau dṛṣṭvā vihvalā'tīva palāyanaparā'bhavat ||
dadarśa tāpasaṃ śāṃtaṃ saśiṣyaṃ maunamāsthitam
||9||तौ दृष्ट्वा विह्वलाऽतीव पलायनपराऽभवत् ॥
ददर्श तापसं शांतं सशिष्यं मौनमास्थितम्
tatastatkaṇṭhamāvṛtya nijāṃ bāhulatāṃ bhayāt ||
mune māṃ rakṣa śaraṇamāgatā'smītyabhāṣata
||10||ततस्तत्कण्ठमावृत्य निजां बाहुलतां भयात् ॥
मुने मां रक्ष शरणमागताऽस्मीत्यभाषत
munistāṃ vihvalāṃ dṛṣṭvā rākṣasā'nugatāṃ tadā ||
huṃkāreṇaiva tau ghorau cakāra vimukhau ruṣā
||11||मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसाऽनुगतां तदा ॥
हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ रुषा
tau huṃkārabhayatrastau dṛṣṭvā ca vimukhau gatau ||
praṇamya daṃḍavadbhūmau vṛndā vacanamabravīt
||12||तौ हुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा च विमुखौ गतौ ॥
प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृन्दा वचनमब्रवीत्
vṛndovāca
rakṣitāhaṃ tvayā ghorādbhayādasmātkṛpānidhe ||
kiṃcidviptumicchāmi kṛpayā tanniśāmaya
||13||रक्षिताहं त्वया घोराद्भयादस्मात्कृपानिधे ॥
किंचिद्विप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय
jalaṃdharo hi madbhartā rudraṃ yoddhuṃ gataḥ prabho ||
sa tatrā'ste kathaṃ yuddhe tanme kathaya suvrata
||14||जलंधरो हि मद्भर्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो ॥
स तत्राऽस्ते कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत
nārada uvāca
munistadvākyamākarṇya kṛpayordhvamavaikṣata ||
tāvatkapī samāyātau praṇamya cāgrataḥ sthitau
||15||मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य कृपयोर्ध्वमवैक्षत ॥
तावत्कपी समायातौ प्रणम्य चाग्रतः स्थितौ
tatastadbhrūlatāsaṃjñāniyuktau gaganaṃ gatau ||
gatvā kṣaṇārddhādāgatya praṇatāvagrataḥ sthitau ||
śiraḥkabandhe hastau ca gṛhītvā samupasthitau
||16||ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञानियुक्तौ गगनं गतौ ॥
गत्वा क्षणार्द्धादागत्य प्रणतावग्रतः स्थितौ ॥
शिरःकबन्धे हस्तौ च गृहीत्वा समुपस्थितौ
śiraḥkabaṃdhe hastau ca dṛṣṭvā'bdhitanayasya sā ||
papāta mūrchitā bhūmau bhartṛvyasanaduḥkhitā
||17||शिरःकबंधे हस्तौ च दृष्ट्वाऽब्धितनयस्य सा ॥
पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता
kamaṃḍalūdakaiḥ siktvā muninā''śvāsitā tadā ||
svabhartṛbhāle sā bhālaṃ kṛtvā dīnā ruroda ha
||18||कमंडलूदकैः सिक्त्वा मुनिनाऽऽश्वासिता तदा ॥
स्वभर्तृभाले सा भालं कृत्वा दीना रुरोद ह
vṛndovāca
yaḥ purā sukhasaṃvāde vinodayasi māṃ prabho ||
sa kathaṃ na vadasyadya vallabhā māmanāgasam
||19||यः पुरा सुखसंवादे विनोदयसि मां प्रभो ॥
स कथं न वदस्यद्य वल्लभा मामनागसम्
yena devāḥ sagaṃdharvā nirjitā viṣṇunā saha ||
sa kathaṃ tāpasenā'dya trailokyavijayī hataḥ
||20||येन देवाः सगंधर्वा निर्जिता विष्णुना सह ॥
स कथं तापसेनाऽद्य त्रैलोक्यविजयी हतः
nārada uvāca
ruditveti tadā vṛndā taṃ muniṃ vākyamabravīt ||
vṛndovāca ||
kṛpānidhe muniśreṣṭha jīvayainaṃ mama priyam
||21||रुदित्वेति तदा वृन्दा तं मुनिं वाक्यमब्रवीत् ॥
वृन्दोवाच ॥
कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ जीवयैनं मम प्रियम्
tvamevāsya mune śakto jīvanāya mato mama ||
nārada uvāca ||
iti tadvākyamākarṇya prahasanmunirabravīt
||22||त्वमेवास्य मुने शक्तो जीवनाय मतो मम ॥
नारद उवाच ॥
इति तद्वाक्यमाकर्ण्य प्रहसन्मुनिरब्रवीत्
muniruvāca
nā'yaṃ jīvayituṃ śakto rudreṇa nihato yudhi ||
tathā'pi tvatkṛpāviṣṭa enaṃ saṃjīvayāmyaham
||23||नाऽयं जीवयितुं शक्तो रुद्रेण निहतो युधि ॥
तथाऽपि त्वत्कृपाविष्ट एनं संजीवयाम्यहम्
nārada uvāca
ityuktvāṃtardadhe viprastāvatsāgaranaṃdanaḥ ||
vṛṃdāmāliṃgya tadvaktraṃ cucuṃba prītamānasaḥ
||24||इत्युक्त्वांतर्दधे विप्रस्तावत्सागरनंदनः ॥
वृंदामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंब प्रीतमानसः
atha vṛndā'pi bhartāraṃ dṛṣṭvā harṣitamānasā ||
reme tadvanamadhyasthā tadyuktā bahuvāsaram
||25||अथ वृन्दाऽपि भर्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा ॥
रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरम्
kadācitsuratasyāṃte dṛṣṭvā viṣṇuṃ tameva ca ||
nirbhartsya krodhasaṃyuktā vṛndā vacanamabravīt
||26||कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव च ॥
निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृन्दा वचनमब्रवीत्
vṛṃdovāca
dhiktvadīyaṃ hare śīlaṃ paradārābhigāminaḥ ||
jñāto'si tvaṃ mayā samyaṅmāyāpracchannatāpasaḥ
||27||धिक्त्वदीयं हरे शीलं परदाराभिगामिनः ॥
ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्मायाप्रच्छन्नतापसः
yau tvayā māyayā dvāḥsthau svakīyau darśitau mama ||
tāveva rākṣasau bhūtvā bhāryāṃ tava hariṣyataḥ
||28||यौ त्वया मायया द्वाःस्थौ स्वकीयौ दर्शितौ मम ॥
तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यतः
tvaṃ cā'pi bhāryāduḥkhārto vane kapisahāyavān ||
bhrama sarpeśvareṇā'yaṃ yaste śiṣyatvamāgataḥ
||29||त्वं चाऽपि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् ॥
भ्रम सर्पेश्वरेणाऽयं यस्ते शिष्यत्वमागतः
ityuktvā sā tadā vṛndā prāviśaddhavyavāhanam ||
viṣṇunā vāryamāṇā'pi tasyāmāsaktacetasā
||30||इत्युक्त्वा सा तदा वृन्दा प्राविशद्धव्यवाहनम् ॥
विष्णुना वार्यमाणाऽपि तस्यामासक्तचेतसा
tato haristāmanusaṃsmaranmuhurvṛṃdānvitobhasmarajovaguṃṭhitaḥ ||
tatraiva tasthau surasiddhasaṃghaiḥ prabodhyamāno'pi yayau na śāṃtim
||31||ततो हरिस्तामनुसंस्मरन्मुहुर्वृंदान्वितोभस्मरजोवगुंठितः ॥
तत्रैव तस्थौ सुरसिद्धसंघैः प्रबोध्यमानोऽपि ययौ न शांतिम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye jalaṃdharopākhyāne vṛndāgnipraveśavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||