jalaṃdharotpattivarṇanam
pṛthuruvāca
yattvayā kathitaṃ brahmanvratamūrjasya vistarāt ||
tatra yā tulasīmūle viṣṇoḥ pūjā tvayoditā
||1||यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्व्रतमूर्जस्य विस्तरात् ॥
तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता
tenā'haṃ praṣṭumicchāmi māhātmyaṃ tulasībhavam ||
kathaṃ sā'tipriyā tasya devadevasya śārṅgiṇaḥ
||2||तेनाऽहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम् ॥
कथं साऽतिप्रिया तस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
kathameṣā samutpannā kasminsthāne ca nārada ||
evaṃ brūhi samāsena sarvajño'si mato mama
||3||कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिन्स्थाने च नारद ॥
एवं ब्रूहि समासेन सर्वज्ञोऽसि मतो मम
nārada uvāca
śṛṇu rājannavahito māhātmyaṃ tulasībhavam ||
setihāsaṃ purāvṛttaṃ tatsarvaṃ kathayāmi te
||4||शृणु राजन्नवहितो माहात्म्यं तुलसीभवम् ॥
सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सर्वं कथयामि ते
purā śakraḥ śivaṃ draṣṭumagātkailāsaparvatam ||
sarvadevaiḥ parivṛto hyapsarogaṇasevitaḥ
||5||पुरा शक्रः शिवं द्रष्टुमगात्कैलासपर्वतम् ॥
सर्वदेवैः परिवृतो ह्यप्सरोगणसेवितः
yāvadgataḥ śivagṛhaṃ tāvattatra sa dṛṣṭavān ||
puruṣaṃ bhīmakarmāṇaṃ daṃṣṭrā''nanavibhīṣaṇam
||6||यावद्गतः शिवगृहं तावत्तत्र स दृष्टवान् ॥
पुरुषं भीमकर्माणं दंष्ट्राऽऽननविभीषणम्
sa pṛṣṭastena kastvaṃ bhoḥ kva gato jagadīśvaraḥ ||
evaṃ punaḥ punaḥ pṛṣṭaḥ sa tadā noktavānnṛpa
||7||स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः क्व गतो जगदीश्वरः ॥
एवं पुनः पुनः पृष्टः स तदा नोक्तवान्नृप
tataḥ kuddho vajrapāṇistaṃ nirbhartsya vaco'bravīt ||
re mayā pṛcchayamāno'pi nottaraṃ dattavānasi
||8||ततः कुद्धो वज्रपाणिस्तं निर्भर्त्स्य वचोऽब्रवीत् ॥
रे मया पृच्छयमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि
atastvāṃ hanmi vajreṇa kaste trātā'sti durmate ||
ityudīrya tato vajrī vajreṇā'bhyahanaddṛḍham
||9||अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्राताऽस्ति दुर्मते ॥
इत्युदीर्य ततो वज्री वज्रेणाऽभ्यहनद्दृढम्
tenāsya kaṇṭho nīlatvamagādvajraṃ ca bhasmatām ||
tato rudraḥ prajajvāla tejasā pradahanniva
||10||तेनास्य कण्ठो नीलत्वमगाद्वज्रं च भस्मताम् ॥
ततो रुद्रः प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव
dṛṣṭvā bṛhaspatistūrṇaṃ kṛtāṃjalipuṭo'bhavat ||
indraṃ ca daṃḍavadbhūmau kṛtvā stotuṃ pracakrame
||11||दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं कृतांजलिपुटोऽभवत् ॥
इन्द्रं च दंडवद्भूमौ कृत्वा स्तोतुं प्रचक्रमे
bṛhaspatiruvāca
namo devādhipataye tryaṃbakāya kapardine ||
tripuraghnāya śarvāya namo'dhaṃkaniṣūdine
||12||नमो देवाधिपतये त्र्यंबकाय कपर्दिने ॥
त्रिपुरघ्नाय शर्वाय नमोऽधंकनिषूदिने
virūpāyā'tirūpāya bahurūpāya śaṃbhave ||
yajñavidhvaṃsakartre ca yajñānāṃ phaladāyine
||13||विरूपायाऽतिरूपाय बहुरूपाय शंभवे ॥
यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने
kālāṃtakāya kālāya kālabhogidharāya ca ||
namo brahmaśirohaṃtre brāhmaṇāya namo namaḥ
||14||कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च ॥
नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्राह्मणाय नमो नमः
nārada uvāca
evaṃ stutastadā śaṃbhurdhiṣaṇena jagāda tam ||
saṃharannayanajvālāṃ trilokīdahana kṣamām
||15||एवं स्तुतस्तदा शंभुर्धिषणेन जगाद तम् ॥
संहरन्नयनज्वालां त्रिलोकीदहन क्षमाम्
varaṃ varaya bho brahmanprītaḥ stutyā'nayā tava ||
indrasya jīvadānena jīveti tvaṃ prathāṃ vajra
||16||वरं वरय भो ब्रह्मन्प्रीतः स्तुत्याऽनया तव ॥
इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां वज्र
bṛhaspatiruvāca
yadi tuṣṭo'si deva tvaṃ pāhīṃdraṃ śaraṇāgatam ||
agnireṣa śamaṃ yātu bhālanetrasamudbhavaḥ
||17||यदि तुष्टोऽसि देव त्वं पाहींद्रं शरणागतम् ॥
अग्निरेष शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः
īśvara uvāca
punaḥ praveśamāyāti bhālanetre kathaṃ śikhī ||
enaṃ tyakṣyāmyahaṃ dūre yatheṃdraṃ naiva pīḍayet
||18||पुनः प्रवेशमायाति भालनेत्रे कथं शिखी ॥
एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरे यथेंद्रं नैव पीडयेत्
nārada uvāca
ityuktvā taṃ kare dhṛtvā prākṣipallavaṇārṇave ||
so'patatsiṃdhugaṃgāyāḥ sāgarasya ca saṃgame
||19||इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा प्राक्षिपल्लवणार्णवे ॥
सोऽपतत्सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे
tāvatsa bālarūpatvamagāttatra ruroda ca ||
rudatastasya śabdena prākaṃpaddharaṇī muhuḥ
||20||तावत्स बालरूपत्वमगात्तत्र रुरोद च ॥
रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः
svargādyāḥ satyalokāṃtāstatsvanādbadhirīkṛtāḥ ||
śrutvā brahmā yayau tatra kimetaditi vismitaḥ
||21||स्वर्गाद्याः सत्यलोकांतास्तत्स्वनाद्बधिरीकृताः ॥
श्रुत्वा ब्रह्मा ययौ तत्र किमेतदिति विस्मितः
tāvatsamudrasyotsaṃge taṃ bālaṃ sa dadarśa ha ||
dṛṣṭvā brahmāṇamāyātaṃ samudro'pi kṛtāṃjaliḥ
||22||तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह ॥
दृष्ट्वा ब्रह्माणमायातं समुद्रोऽपि कृतांजलिः
praṇamya śirasā bālaṃ tasyotsaṃge nyaveśayat ||
bho brahmansiṃdhugaṃgāyāṃ jāto'yaṃ mama putrakaḥ ||
jātakarmā''disaṃskārānkuruṣvā'dya jagadguro
||23||प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत् ॥
भो ब्रह्मन्सिंधुगंगायां जातोऽयं मम पुत्रकः ॥
जातकर्माऽऽदिसंस्कारान्कुरुष्वाऽद्य जगद्गुरो
nārada uvāca
itthaṃ vadati pāthodhau sa bālaḥ sāgarātmajaḥ
||24||इत्थं वदति पाथोधौ स बालः सागरात्मजः
brahmāṇamagrahītkūrce vidhunvaṃstaṃ muhurmuhuḥ ||
dhunvatastasya kūrce tu netrābhyāmagamajjalam ||
kathaṃcinmuktakūrco'tha brahmā provāca sāgaram
||25||ब्रह्माणमग्रहीत्कूर्चे विधुन्वंस्तं मुहुर्मुहुः ॥
धुन्वतस्तस्य कूर्चे तु नेत्राभ्यामगमज्जलम् ॥
कथंचिन्मुक्तकूर्चोऽथ ब्रह्मा प्रोवाच सागरम्
brahmovāca
netrābhyāṃ vidhṛtaṃ yasmādanenaitajjalaṃ mama ||
tasmājjalaṃdhara iti khyāto nāmnā bhaviṣyati
||26||नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैतज्जलं मम ॥
तस्माज्जलंधर इति ख्यातो नाम्ना भविष्यति
anenaivaiṣa taruṇaḥ sarvaśastrāstrapāragaḥ ||
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ vinā rudraṃ bhaviṣyati
||27||अनेनैवैष तरुणः सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ॥
अवध्यः सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति
yata eṣa samudbhūtastatraivāṃtaṃ gamiṣyati
||28||यत एष समुद्भूतस्तत्रैवांतं गमिष्यति
nārada uvāca
ityuktvā śukramāhūya rājye taṃ cābhyaṣecayat ||
āmaṃtrya saritāṃ nāthaṃ brahmāṃtardhānamāgamat
||29||इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् ॥
आमंत्र्य सरितां नाथं ब्रह्मांतर्धानमागमत्
atha taddarśanotphullanayanaḥ sāgarastadā ||
kālanemisutāṃ vṛṃdāṃ tadbhāryārthamayācata
||30||अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनः सागरस्तदा ॥
कालनेमिसुतां वृंदां तद्भार्यार्थमयाचत
te kālanemipramukhāstato'surāstasmai sutāṃ tāṃ pradaduḥ praharṣitāḥ ||
sa cā'pi tāṃ prāpya suhṛdvarāṃ vaśāṃ śaśāsa gāṃ śukrasahāyavānbalī
||31||ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां तां प्रददुः प्रहर्षिताः ॥
स चाऽपि तां प्राप्य सुहृद्वरां वशां शशास गां शुक्रसहायवान्बली
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye jalaṃdharotpattivarṇanaṃnāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||