śrutvā vedāntasāraṃ tadrahasyamparamādbhutam
śaunaka uvāca
śrutvā vedāntasāraṃ tadrahasyamparamādbhutam |
kimpṛṣṭavānvāmadevo maheśvarasutaṃ tadā
||1||श्रुत्वा वेदान्तसारं तद्रहस्यम्परमाद्भुतम् ।
किम्पृष्टवान्वामदेवो महेश्वरसुतं तदा
dhanyo yogī vāmadevaḥ śivajñānaratassadā |
yatssambandhātkathotpannā divyā paramapāvanī
||2||धन्यो योगी वामदेवः शिवज्ञानरतस्सदा ।
यत्स्सम्बन्धात्कथोत्पन्ना दिव्या परमपावनी
iti śrutvā munīnāntadvacanampremagarbhitam |
sūtaḥ prāha prasannastāñchivāsaktamanā budhaḥ
||3||इति श्रुत्वा मुनीनान्तद्वचनम्प्रेमगर्भितम् ।
सूतः प्राह प्रसन्नस्ताञ्छिवासक्तमना बुधः
sūta uvāca
dhanyā yūyaṃ mahādevabhaktā lokopakārakāḥ |
śṛṇudhvammunayassarve saṃvādaṃ ca tayoḥ punaḥ
||4||धन्या यूयं महादेवभक्ता लोकोपकारकाः ।
शृणुध्वम्मुनयस्सर्वे संवादं च तयोः पुनः
śrutvā maheśatanayavacanaṃ dvaitanāśakam |
advaitajñānajanakaṃ santuṣṭo'bhūnmahānmuniḥ
||5||श्रुत्वा महेशतनयवचनं द्वैतनाशकम् ।
अद्वैतज्ञानजनकं सन्तुष्टोऽभून्महान्मुनिः
natvā stutvā ca vividhaṃ kārtikeyaṃ śivātmajam |
punaḥ papraccha tattvaṃ hi vinayena mahāmuniḥ
||6||नत्वा स्तुत्वा च विविधं कार्तिकेयं शिवात्मजम् ।
पुनः पप्रच्छ तत्त्वं हि विनयेन महामुनिः
vāmadeva uvāca
bhagavansarvatattvajña ṣaṇmukhāmṛtavāridhe |
gurutvaṃ kathameteṣāṃ yatīnāmbhāvitātmanām
||7||भगवन्सर्वतत्त्वज्ञ षण्मुखामृतवारिधे ।
गुरुत्वं कथमेतेषां यतीनाम्भावितात्मनाम्
jīvānāṃ bhogamokṣādisiddhissidhyati yadvaśāt |
pāramparyyaṃ vinā naiṣā mupadeśādhikāritā
||8||जीवानां भोगमोक्षादिसिद्धिस्सिध्यति यद्वशात् ।
पारम्पर्य्यं विना नैषा मुपदेशाधिकारिता
evaṃ ca kṣaurakarmāṃgaṃ snānañca kathamīdṛśam |
iti vijñāpaya svāminsaṃśayaṃ chettumarhasi
||9||एवं च क्षौरकर्मांगं स्नानञ्च कथमीदृशम् ।
इति विज्ञापय स्वामिन्संशयं छेत्तुमर्हसि
iti śrutvā kārtikeyo vāmadevavacaḥ smaran |
śivaṃ śivāṃ ca manasā vyācaṣṭumupacakrame
||10||इति श्रुत्वा कार्तिकेयो वामदेववचः स्मरन् ।
शिवं शिवां च मनसा व्याचष्टुमुपचक्रमे
śrīsubrahmaṇya uvāca
yogapaṭṭampravakṣyāmi gurutvaṃ yena jāyate |
tava snehādvāmadeva mahadgopyaṃ vimuktidam
||11||योगपट्टम्प्रवक्ष्यामि गुरुत्वं येन जायते ।
तव स्नेहाद्वामदेव महद्गोप्यं विमुक्तिदम्
vaiśākhe śrāvaṇemāsi tathāśvayuji kārtike |
mārgaśīrṣe ca māghe vā śuklapakṣe śubhe dine
||12||वैशाखे श्रावणेमासि तथाश्वयुजि कार्तिके ।
मार्गशीर्षे च माघे वा शुक्लपक्षे शुभे दिने
paṃcamyāṃ paurṇamāsyāṃ vā kṛtaprābhātikakriyaḥ |
labdhānujñastu guruṇā snātvā niyatamānasaḥ
||13||पंचम्यां पौर्णमास्यां वा कृतप्राभातिकक्रियः ।
लब्धानुज्ञस्तु गुरुणा स्नात्वा नियतमानसः
paryyaṃkaśaucaṃ kṛtvā tadvāsasāṃgaṃ pramṛjya ca |
dviguṇaṃ doramābadhya vāsasī paridhāya ca
||14||पर्य्यंकशौचं कृत्वा तद्वाससांगं प्रमृज्य च ।
द्विगुणं दोरमाबध्य वाससी परिधाय च
kṣālitāṃghrirdvirācamya bhasma sadyādima ntrataḥ |
dhārayeddhi samādāya samuddhūlanamārgataḥ
||15||क्षालितांघ्रिर्द्विराचम्य भस्म सद्यादिम न्त्रतः ।
धारयेद्धि समादाय समुद्धूलनमार्गतः
gṛhītahasto guruṇā sānukūlena vai mune |
sacchiṣyaḥ sāñjalissvābhyāṃ hastābhyāmprāṅmukho yathā
||16||गृहीतहस्तो गुरुणा सानुकूलेन वै मुने ।
सच्छिष्यः साञ्जलिस्स्वाभ्यां हस्ताभ्याम्प्राङ्मुखो यथा
tathopaveṣṭitastiṣṭhenmaṃḍape samalaṃkṛte |
gurvāsanavare śuddhe cailājinakuśottare
||17||तथोपवेष्टितस्तिष्ठेन्मंडपे समलंकृते ।
गुर्वासनवरे शुद्धे चैलाजिनकुशोत्तरे
atha deśika ādāya śaṃkhaṃ sādhāramastrataḥ |
viśodhya tasya purataḥ sthāpayetsānukūlataḥ
||18||अथ देशिक आदाय शंखं साधारमस्त्रतः ।
विशोध्य तस्य पुरतः स्थापयेत्सानुकूलतः
sādhāraṃ śaṅkhamapi ca sampūjya kusumādibhiḥ |
niḥkṣipeda stravarmabhyāṃ śodhitaṃ tatra sajjalam
||19||साधारं शङ्खमपि च सम्पूज्य कुसुमादिभिः ।
निःक्षिपेद स्त्रवर्मभ्यां शोधितं तत्र सज्जलम्
āpūrya pūrvavatpūjya ṣaḍaṃgoktakrameṇa ca |
praṇavena punastadvai saptadhaivābhimantrayet
||20||आपूर्य पूर्ववत्पूज्य षडंगोक्तक्रमेण च ।
प्रणवेन पुनस्तद्वै सप्तधैवाभिमन्त्रयेत्
abhyarcya gandhapuṣpādyairdhūpadīpau pradarśya ca |
saṃrakṣāstreṇa taṃ śaṃkhaṃ varmaṇāthāvaguṇṭhayet
||21||अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्धूपदीपौ प्रदर्श्य च ।
संरक्षास्त्रेण तं शंखं वर्मणाथावगुण्ठयेत्
dhenuśaṃkhākhyamudre ca darśayedatha deśikaḥ |
punassvapurataśśaṃkhaṃ dakṣiṇe deśa uttame
||22||धेनुशंखाख्यमुद्रे च दर्शयेदथ देशिकः ।
पुनस्स्वपुरतश्शंखं दक्षिणे देश उत्तमे
pūjyārghyoktavidhānena sundarammaṇḍalaṃ śubham |
kuryyātsampūjayettañca sugandhakusumā dibhiḥ
||23||पूज्यार्घ्योक्तविधानेन सुन्दरम्मण्डलं शुभम् ।
कुर्य्यात्सम्पूजयेत्तञ्च सुगन्धकुसुमा दिभिः
sādhāraṃ śodhitaṃ śuddhaṃ ghaṭantantupariṣkṛtam |
dhūpitaṃ sthāpitaṃ śuddhavāsitodaprapūritam
||24||साधारं शोधितं शुद्धं घटन्तन्तुपरिष्कृतम् ।
धूपितं स्थापितं शुद्धवासितोदप्रपूरितम्
pañcatvakpañcapatraiśca mṛttikābhiśca pañcabhiḥ |
militaṃ ca sugandhena lepayettammunīśvara
||25||पञ्चत्वक्पञ्चपत्रैश्च मृत्तिकाभिश्च पञ्चभिः ।
मिलितं च सुगन्धेन लेपयेत्तम्मुनीश्वर
vastrāmradaladūrvāgranārikelasumaistataḥ |
taṃ ghaṭaṃ vastubhiścānyaissaṃkuryātsamalaṃkṛtam
||26||वस्त्राम्रदलदूर्वाग्रनारिकेलसुमैस्ततः ।
तं घटं वस्तुभिश्चान्यैस्संकुर्यात्समलंकृतम्
vinyasetpañcaratnāni ghaṭe tatra munīśvara |
hiraṇyañcāpi teṣāṃ vābhāve bhaktyā pravinyaset |
nīlākhyaratnaṃ ca tathā ratne māṇikyahemanī |
pravālagomedake ca pañcaratnamidaṃ smṛtam
||28||विन्यसेत्पञ्चरत्नानि घटे तत्र मुनीश्वर ।
हिरण्यञ्चापि तेषां वाभावे भक्त्या प्रविन्यसेत् ।
नीलाख्यरत्नं च तथा रत्ने माणिक्यहेमनी ।
प्रवालगोमेदके च पञ्चरत्नमिदं स्मृतम्
nṛmlaskamiti samprocya glūmityante 'tha deśikaḥ |
samyagvidhānataḥ prītyā sānukūlaḥ samarcayet
||29||नृम्लस्कमिति सम्प्रोच्य ग्लूमित्यन्ते ऽथ देशिकः ।
सम्यग्विधानतः प्रीत्या सानुकूलः समर्चयेत्
ādhāraśaktimārabhya yajanoktavidhānataḥ |
pañcāvaraṇamārgeṇa devamāvāhya pūjayet
||30||आधारशक्तिमारभ्य यजनोक्तविधानतः ।
पञ्चावरणमार्गेण देवमावाह्य पूजयेत्
nivedya pāyasānnañca tāṃbūlādi yathā purā |
nāmāṣṭakārcanāntaṃ ca kṛtvā tamabhimantrayet
||31||निवेद्य पायसान्नञ्च तांबूलादि यथा पुरा ।
नामाष्टकार्चनान्तं च कृत्वा तमभिमन्त्रयेत्
praṇavāṣṭottaraśataṃ brahmabhiḥ pañcabhiḥ kramāt |
sadyādīśāntamapyastraṃ rakṣitaṃ varmaṇā punaḥ
||32||प्रणवाष्टोत्तरशतं ब्रह्मभिः पञ्चभिः क्रमात् ।
सद्यादीशान्तमप्यस्त्रं रक्षितं वर्मणा पुनः
avaguṃṭhya pradarśyātha dhūpadīpau ca bhaktitaḥ |
dhenuyonyākhyamudre ca samyaktatra pradarśayet
||33||अवगुंठ्य प्रदर्श्याथ धूपदीपौ च भक्तितः ।
धेनुयोन्याख्यमुद्रे च सम्यक्तत्र प्रदर्शयेत्
tataśca deśikastasya darbhairācchādya mastake |
maṇḍalastheśadigbhāge caturasraṃ prakalpayet
||34||ततश्च देशिकस्तस्य दर्भैराच्छाद्य मस्तके ।
मण्डलस्थेशदिग्भागे चतुरस्रं प्रकल्पयेत्
taduparyyāsanaṃ ramyaṃ kalpayitvā vidhānataḥ |
tatra saṃsthāpayecchiṣyaṃ śiśuṃ sānukūlataḥ
||35||तदुपर्य्यासनं रम्यं कल्पयित्वा विधानतः ।
तत्र संस्थापयेच्छिष्यं शिशुं सानुकूलतः
tataḥ kumbhaṃ samutthāya svastivācanapūrvakam |
abhiṣiṃcedguruḥ śiṣyaṃ prādakṣiṇyena mastake
||36||ततः कुम्भं समुत्थाय स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ।
अभिषिंचेद्गुरुः शिष्यं प्रादक्षिण्येन मस्तके
praṇavaṃ pūrvamuccāryya saptadhā brahmabhi stataḥ |
pañcabhiścābhiṣekānte śaṃkhodenābhiveṣṭayet
||37||प्रणवं पूर्वमुच्चार्य्य सप्तधा ब्रह्मभि स्ततः ।
पञ्चभिश्चाभिषेकान्ते शंखोदेनाभिवेष्टयेत्
cārudīpaṃ pradarśyātha vāsasā parimṛjya ca |
nūtanaṃ dorakaupīnaṃ vāsasī paridhāpayet
||38||चारुदीपं प्रदर्श्याथ वाससा परिमृज्य च ।
नूतनं दोरकौपीनं वाससी परिधापयेत्
kṣālitāṃghrirdvirācamya dhṛtabhasmaguruśśiśum |
hastābhyāmavalaṃbyātha hastau maṃḍapamadhyataḥ
||39||क्षालितांघ्रिर्द्विराचम्य धृतभस्मगुरुश्शिशुम् ।
हस्ताभ्यामवलंब्याथ हस्तौ मंडपमध्यतः
tadaṃgeṣu samālipya tadbhasma vidhinā guruḥ |
āsane saṃpraveśyātha kalpite sthāpayetsukham
||40||तदंगेषु समालिप्य तद्भस्म विधिना गुरुः ।
आसने संप्रवेश्याथ कल्पिते स्थापयेत्सुखम्
pūrvābhimukhamātmīyatattvajñānābhilāṣiṇam |
svasanastho gururbrūyādamalātmā bhaveti tam
||41||पूर्वाभिमुखमात्मीयतत्त्वज्ञानाभिलाषिणम् ।
स्वसनस्थो गुरुर्ब्रूयादमलात्मा भवेति तम्
guruśca paripūrṇo'smi śiva ityacalasthitiḥ |
samādhimācaretsamyaṅmuhūrttaṃ gūḍhamānasaḥ
||42||गुरुश्च परिपूर्णोऽस्मि शिव इत्यचलस्थितिः ।
समाधिमाचरेत्सम्यङ्मुहूर्त्तं गूढमानसः
paścādunmīlya nayane sānukūlena cetasā |
sāṃjaliṃ saṃsthitaṃ śuddhaṃ paśyecchiṣyamanākulaḥ
||43||पश्चादुन्मील्य नयने सानुकूलेन चेतसा ।
सांजलिं संस्थितं शुद्धं पश्येच्छिष्यमनाकुलः
svahastambhasitāliptaṃ vinyasya śiśumastake |
dakṣaśrutāvupadiśeddhaṃsassohamiti sphuṭam
||44||स्वहस्तम्भसितालिप्तं विन्यस्य शिशुमस्तके ।
दक्षश्रुतावुपदिशेद्धंसस्सोहमिति स्फुटम्
tatrādyāhaṃpadasyārthaḥ śaktayātmā sa śivassvayam |
sa evāhaṃ śivosmīti svātmānaṃ saṃvibhāvaya
||45||तत्राद्याहंपदस्यार्थः शक्तयात्मा स शिवस्स्वयम् ।
स एवाहं शिवोस्मीति स्वात्मानं संविभावय
ya ityaṇorarthatattvamupadiśya tato vadet |
avāṃtarāṇāṃ vākyānāmarthatātparyamādarāt
||46||य इत्यणोरर्थतत्त्वमुपदिश्य ततो वदेत् ।
अवांतराणां वाक्यानामर्थतात्पर्यमादरात्
vākyāni vacmi te brahmansāvadhānamatiśśṛṇu |
tāni dhāraya citte hi sa brūyāditi saṃsphuṭam
||47||वाक्यानि वच्मि ते ब्रह्मन्सावधानमतिश्शृणु ।
तानि धारय चित्ते हि स ब्रूयादिति संस्फुटम्
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsapaddhatau śiṣyakaraṇavidhirnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||