शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनम्
नन्दीश्वर उवाच
शृणु तात महाप्राज्ञ विधिकामप्रपूरकम् ।
अर्द्धनारीनराख्यं हि शिवरूपमनुत्तमम्
॥१॥यदा सृष्टाः प्रजा सर्वाः न व्यवर्द्धंत वेधसा ।
तदा चिंताकुलोऽभूत्स तेन दुःखेन दुखितः
॥२॥नभोवाणी तदाभूद्वै सृष्टिं मिथुनजां कुरु ।
तच्छ्रुत्वा मैथुनीं सृष्टिं ब्रह्मा कर्तुममन्यत
॥३॥नारीणां कुलमीशानान्निर्गतं न पुरा यतः ।
ततो मैथुनजां सृष्टिं कर्तुं शेके न पद्मभूः
॥४॥प्रभावेण विना शंभोर्न जायेरन्निमाः प्रजाः ।
एवं संचिन्तयन्ब्रह्मा तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे
॥५॥शिवया परया शक्त्या संयुक्तं परमेश्वरम् ।
संचिंत्य हृदये प्रीत्या तेपे स परमं तपः
॥६॥तीव्रेण तपसा तस्य संयुक्तस्य स्वयंभुवः ।
अचिरेणैव कालेन तुतोष स शिवो द्रुतम्
॥७॥ततः पूर्णचिदीशस्य मूर्तिमाविश्य कामदाम् ।
अर्द्धनारीनरो भूत्वा ततो ब्रह्मान्तिकं हरः
॥८॥तं दृष्ट्वा शंकरं देवं शक्त्या प्ररमयान्वितम् ।
प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः
॥९॥अथ देवो महादेवो वाचा मेघगभीरया ।
संभवाय सुसंप्रीतो विश्वकर्त्ता महेश्वरः
॥१०॥ईश्वर उवाच
वत्सवत्स महाभाग मम पुत्र पितामह ।
ज्ञातवानस्मि सर्व तत्तत्त्वतस्ते मनोरथ
॥११॥प्रजानामेव वृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना ।
तपसा तेन तुष्टोऽस्मि ददामि च तवेप्सितम्
॥१२॥इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः ।
पृथक्चकार वपुषो भागाद्देवीं शिवां शिवः
॥१३॥तां दृष्ट्वा परमां शक्तिं पृथग्भूतां शिवागताम् ।
प्रणिपत्य विनीतात्मा प्रार्थयामास तां विधिः
॥१४॥ब्रह्मोवाच
देवदेवेन सृष्टोहमादौ त्वत्पतिना शिवे ।
प्रजाः सर्वा नियुक्ताश्च शंभुना परमात्मना
॥१५॥मनसा निर्मिताः सर्वे शिवे देवादयो मया ।
न वृद्धिमुपगच्छंति सृज्यमानाः पुनःपुनः
॥१६॥मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् ।
संवर्द्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः
॥१७॥न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् ।
तेन नारीकुलं श्रेष्ठं मम शक्तिर्न विद्यते
॥१८॥सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः ।
तस्मात्त्वं परमां शक्तिं प्रार्थयाम्यखिलेश्वरीम्
॥१९॥शिवे नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिं देहि नमोऽस्तु ते ।
चराचरं जगद्विद्धि हेतोर्मातः शिवं प्रिये
॥२०॥अन्यं त्वत्तः प्रार्थयामि वरं च वरदेश्वरि ।
देहि मे तं कृपां कृत्वा जगन्मातर्नमोऽस्तु ते
॥२१॥चराचरविवृद्ध्यर्थमीशेनैकेन सर्वगे ।
दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवाम्बिके
॥२२॥एवं संयाचिता देवी ब्रह्मणा परमेश्वरी ।
तथास्त्विति वचः प्रोच्य तच्छक्तिं विधये ददौ
॥२३॥तस्माद्धि सा शिवा देवी शिवशक्तिर्जगन्मयी ।
शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम्
॥२४॥तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य शक्तिं देववरो हरः ।
कृपासिन्धुर्महेशानो लीलाकारी भवाम्बिकाम्
॥२५॥शिव उवाच
तपसाराधिता देवि ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।
प्रसन्ना भव सुप्रीत्या कुरु तस्याखिलेप्सितम्
॥२६॥तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा ।
ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत्
॥२७॥दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणो सा शिवा मुने ।
विवेश देहं शंभोर्हि शंभुश्चान्तर्दधे प्रभुः
॥२८॥तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्स्त्रिया भागः प्रकल्पितः ।
आनन्दं प्राप स विधिः सृष्टिर्जाता च मैथुनी
॥२९॥एतत्ते कथितं तात शिवरूपं महोत्तमम् ।
अर्द्धनारीनरार्द्धं हि महामंगलदं सताम्
॥३०॥एतदाख्यानमनघं यः पठ्च्छृणुयादपि ।
स भुक्त्वा सकलान्भोगान्प्रयाति परमां गतिम्
॥३१॥इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां रुद्रसंहितायां शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥