prapadye devamīśānaṃ sarvajñamaparājitam
sanatkumāra uvāca
prapadye devamīśānaṃ sarvajñamaparājitam |
mahādevaṃ mahātmānaṃ viśvasya jagataḥ patim
||1||प्रपद्ये देवमीशानं सर्वज्ञमपराजितम् ।
महादेवं महात्मानं विश्वस्य जगतः पतिम्
śaktirapratighā yasya aiśvaryaṃ caiva sarvaśaḥ |
svāmitvaṃ ca vibhutvaṃ ca svakṛtāni pracakṣate
||2||शक्तिरप्रतिघा यस्य ऐश्वर्यं चैव सर्वशः ।
स्वामित्वं च विभुत्वं च स्वकृतानि प्रचक्षते
tasmai devāya somāya praṇamya prayataḥ śuciḥ |
purāṇākhyānajijñāsorvakṣye skandodbhavaṃ śubham
||3||तस्मै देवाय सोमाय प्रणम्य प्रयतः शुचिः ।
पुराणाख्यानजिज्ञासोर्वक्ष्ये स्कन्दोद्भवं शुभम्
dehāvatāro devasya rudrasya paramātmanaḥ |
prājāpatyābhiṣekaśca haraṇaṃ śirasastathā
||4||देहावतारो देवस्य रुद्रस्य परमात्मनः ।
प्राजापत्याभिषेकश्च हरणं शिरसस्तथा
darśanaṃ ṣaṭkulīyānāṃ cakrasya ca visarjanam |
naimiśasyodbhavaścaiva sattrasya ca samāpanam
||5||दर्शनं षट्कुलीयानां चक्रस्य च विसर्जनम् ।
नैमिशस्योद्भवश्चैव सत्त्रस्य च समापनम्
brahmaṇaścāgamastatra tapasaścaraṇaṃ tathā |
śarvasya darśanaṃ caiva devyāścaiva samudbhavaḥ
||6||ब्रह्मणश्चागमस्तत्र तपसश्चरणं तथा ।
शर्वस्य दर्शनं चैव देव्याश्चैव समुद्भवः
satyā vivādaśca tathā dakṣaśāpastathaiva ca |
menāyāṃ ca yathotpattiryathā devyāḥ svayaṃvaram
||7||सत्या विवादश्च तथा दक्षशापस्तथैव च ।
मेनायां च यथोत्पत्तिर्यथा देव्याः स्वयंवरम्
devānāṃ varadānaṃ ca vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ |
parāśarasya cotpattirvyāsasya ca mahātmanaḥ
||8||देवानां वरदानं च वसिष्ठस्य च धीमतः ।
पराशरस्य चोत्पत्तिर्व्यासस्य च महात्मनः
vasiṣṭhakauśikābhyāṃ ca vairodbhavasamāpanam |
vārāṇasyāśca śūnyatvaṃ kṣetramāhātmyavarṇanam
||9||वसिष्ठकौशिकाभ्यां च वैरोद्भवसमापनम् ।
वाराणस्याश्च शून्यत्वं क्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्
rudrasya cātra sāṃnidhyaṃ nandinaścāpyanugrahaḥ |
gaṇānāṃ darśanaṃ caiva kathanaṃ cāpyaśeṣataḥ
||10||रुद्रस्य चात्र सांनिध्यं नन्दिनश्चाप्यनुग्रहः ।
गणानां दर्शनं चैव कथनं चाप्यशेषतः
kālīvyāharaṇaṃ caiva tapaścaraṇameva ca |
somanandisamākhyānaṃ varadānaṃ tathaiva ca
||11||कालीव्याहरणं चैव तपश्चरणमेव च ।
सोमनन्दिसमाख्यानं वरदानं तथैव च
gaurītvaṃ putralambhaśca devyā utpattireva ca |
kauśikyā bhūtamātṛtvaṃ siṃhāśca rathinastathā
||12||गौरीत्वं पुत्रलम्भश्च देव्या उत्पत्तिरेव च ।
कौशिक्या भूतमातृत्वं सिंहाश्च रथिनस्तथा
gauryāśca nilayo vindhye vindhyasūryasamāgamaḥ |
agastyasya ca māhātmyaṃ vadhaḥ sundanisundayoḥ
||13||गौर्याश्च निलयो विन्ध्ये विन्ध्यसूर्यसमागमः ।
अगस्त्यस्य च माहात्म्यं वधः सुन्दनिसुन्दयोः
nisumbhasumbhaniryāṇaṃ mahiṣasya vadhastathā |
abhiṣekaśca kauśikyā varadānamathāpi ca
||14||निसुम्भसुम्भनिर्याणं महिषस्य वधस्तथा ।
अभिषेकश्च कौशिक्या वरदानमथापि च
andhakasya tathotpattiḥ pṛthivyāścaiva bandhanam |
hiraṇyākṣavadhaścaiva hiraṇyakaśipostathā
||15||अन्धकस्य तथोत्पत्तिः पृथिव्याश्चैव बन्धनम् ।
हिरण्याक्षवधश्चैव हिरण्यकशिपोस्तथा
balisaṃyamanaṃ caiva devyāḥ samaya eva ca |
devānāṃ gamanaṃ caiva agnerdūtatvameva ca
||16||बलिसंयमनं चैव देव्याः समय एव च ।
देवानां गमनं चैव अग्नेर्दूतत्वमेव च
devānāṃ varadānaṃ ca śukrasya ca visarjanam |
sutasya ca tathotpattirdevyāścāndhakadarśanam
||17||देवानां वरदानं च शुक्रस्य च विसर्जनम् ।
सुतस्य च तथोत्पत्तिर्देव्याश्चान्धकदर्शनम्
śailādidaityasammardo devyāśca śatarūpatā |
āryāvarapradānaṃ ca śailādistava eva ca
||18||शैलादिदैत्यसम्मर्दो देव्याश्च शतरूपता ।
आर्यावरप्रदानं च शैलादिस्तव एव च
devasyāgamanaṃ caiva vṛttasya kathanaṃ tathā |
pativratāyāścākhyānaṃ guruśuśrūṣaṇasya ca
||19||देवस्यागमनं चैव वृत्तस्य कथनं तथा ।
पतिव्रतायाश्चाख्यानं गुरुशुश्रूषणस्य च
ākhyānaṃ pañcacūḍāyāstejasaścāpyadhṛṣyatā |
dūtasyāgamanaṃ caiva saṃvādo'tha visarjanam
||20||आख्यानं पञ्चचूडायास्तेजसश्चाप्यधृष्यता ।
दूतस्यागमनं चैव संवादोऽथ विसर्जनम्
andhakāsurasaṃvādo mandarāgamanaṃ tathā |
gaṇānāmāgamaścaiva saṃkhyānaśravaṇaṃ tathā
||21||अन्धकासुरसंवादो मन्दरागमनं तथा ।
गणानामागमश्चैव संख्यानश्रवणं तथा
nigrahaścāndhakasyātha yuddhena mahatā tathā |
śarīrārdhapradānaṃ ca aśokasutasaṃgrahaḥ
||22||निग्रहश्चान्धकस्याथ युद्धेन महता तथा ।
शरीरार्धप्रदानं च अशोकसुतसंग्रहः
bhasmasomodbhavaścaiva śmaśānavasatistathā |
rudrasya nīlakaṇṭhatvaṃ tathāyatanavarṇanam
||23||भस्मसोमोद्भवश्चैव श्मशानवसतिस्तथा ।
रुद्रस्य नीलकण्ठत्वं तथायतनवर्णनम्
utpattiryakṣarājasya kuberasya ca dhīmataḥ |
nigraho bhujagendrāṇāṃ śikharasya ca pātanam
||24||उत्पत्तिर्यक्षराजस्य कुबेरस्य च धीमतः ।
निग्रहो भुजगेन्द्राणां शिखरस्य च पातनम्
trailokyasya saśakrasya vaśīkaraṇameva ca |
devasenāpradānaṃ ca senāpatyābhiṣecanam
||25||त्रैलोक्यस्य सशक्रस्य वशीकरणमेव च ।
देवसेनाप्रदानं च सेनापत्याभिषेचनम्
nāradasyāgamaścaiva tārakapreṣitasya ha |
vadhaśca tārakasyogro yātrā bhadravaṭasya ca
||26||नारदस्यागमश्चैव तारकप्रेषितस्य ह ।
वधश्च तारकस्योग्रो यात्रा भद्रवटस्य च
mahiṣasya vadhaścaiva krauñcasya ca nibarhaṇam |
śakteruddharaṇaṃ caiva tārakasya vadhaḥ śubhaḥ
||27||महिषस्य वधश्चैव क्रौञ्चस्य च निबर्हणम् ।
शक्तेरुद्धरणं चैव तारकस्य वधः शुभः
devāsurabhayotpattistraipuraṃ yuddhameva ca |
prahlādavigrahaścaiva kṛtaghnākhyānameva ca |
mahābhāgyaṃ brāhmaṇānāṃ vistareṇa prakīrtyate
||28||देवासुरभयोत्पत्तिस्त्रैपुरं युद्धमेव च ।
प्रह्लादविग्रहश्चैव कृतघ्नाख्यानमेव च ।
महाभाग्यं ब्राह्मणानां विस्तरेण प्रकीर्त्यते
etajjñātvā yathāvaddhi kumārānucaro bhavet |
balavānmatisampannaḥ putraṃ cāpnoti sammatam
||29||एतज्ज्ञात्वा यथावद्धि कुमारानुचरो भवेत् ।
बलवान्मतिसम्पन्नः पुत्रं चाप्नोति सम्मतम्
iti skandapurāṇe dvitīyo'dhyāyaḥ ||