sāvitrītīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tasyaivānantaraṃ pārtha sāvitrītīrthamuttamam |
yatra siddhā mahābhāgā sāvitrī vedamātṛkā
||1||तस्यैवानन्तरं पार्थ सावित्रीतीर्थमुत्तमम् ।
यत्र सिद्धा महाभागा सावित्री वेदमातृका
yudhiṣṭhira uvāca
sāvitrī kā dvijaśreṣṭha kathaṃ vārādhyate budhaiḥ |
prasannā vā varaṃ kaṃ ca dadāti kathayasva me
||2||सावित्री का द्विजश्रेष्ठ कथं वाराध्यते बुधैः ।
प्रसन्ना वा वरं कं च ददाति कथयस्व मे
śrīmārkaṇḍeya uvāca
padmā padmāsanasthenādhiṣṭhitā padmayoginī |
sāvitratejaḥsadṛśī sāvitrī tena cocyate
||3||पद्मा पद्मासनस्थेनाधिष्ठिता पद्मयोगिनी ।
सावित्रतेजःसदृशी सावित्री तेन चोच्यते
padmānanā padmavarṇā padmapatranibhekṣaṇā |
dhyātavyā brāhmaṇairnityaṃ kṣatravaiśyairyathāvidhi
||4||पद्मानना पद्मवर्णा पद्मपत्रनिभेक्षणा ।
ध्यातव्या ब्राह्मणैर्नित्यं क्षत्रवैश्यैर्यथाविधि
brahmahatyābhayātsā hi na tu śūdraiḥ kadācana |
uccāraṇāddhāraṇādvā narake patati dhruvam
||5||ब्रह्महत्याभयात्सा हि न तु शूद्रैः कदाचन ।
उच्चारणाद्धारणाद्वा नरके पतति ध्रुवम्
vedoccāraṇamātreṇa kṣatriyairdharmapālakaiḥ |
jihvāchedo'sya kartavyaḥ śūdrasyeti viniścayaḥ
||6||वेदोच्चारणमात्रेण क्षत्रियैर्धर्मपालकैः ।
जिह्वाछेदोऽस्य कर्तव्यः शूद्रस्येति विनिश्चयः
bālā bālendusadṛśī raktavastrānulepanā |
uṣaḥkāle tu dhyātavyā sandhyā sandhāna uttame
||7||बाला बालेन्दुसदृशी रक्तवस्त्रानुलेपना ।
उषःकाले तु ध्यातव्या सन्ध्या सन्धान उत्तमे
uttuṅgapīvarakucā sumukhī śubhadarśanā |
sarvābharaṇasampannā śvetamālyānulepanā
||8||उत्तुङ्गपीवरकुचा सुमुखी शुभदर्शना ।
सर्वाभरणसम्पन्ना श्वेतमाल्यानुलेपना
śvetavastraparicchannā śvetayajñopavītinī |
madhyāhnasandhyā dhyātavyā taruṇā bhuktimuktidā
||9||श्वेतवस्त्रपरिच्छन्ना श्वेतयज्ञोपवीतिनी ।
मध्याह्नसन्ध्या ध्यातव्या तरुणा भुक्तिमुक्तिदा
pradoṣe tu punaḥ pārtha śvetā pāṇḍuramūrdhajā |
sumṛtā tu durgakāntāre mātṛvatparirakṣati
||10||प्रदोषे तु पुनः पार्थ श्वेता पाण्डुरमूर्धजा ।
सुमृता तु दुर्गकान्तारे मातृवत्परिरक्षति
viśeṣeṇa tu rājendra sāvitrītīrthamuttamam |
snātvācamya vidhānena manovākkāyakarmabhiḥ
||11||विशेषेण तु राजेन्द्र सावित्रीतीर्थमुत्तमम् ।
स्नात्वाचम्य विधानेन मनोवाक्कायकर्मभिः
prāṇāyāmairdaheddoṣān saptajanmārjitānbahūn |
āpohiṣṭheti mantreṇa prokṣayedātmanastanum
||12||प्राणायामैर्दहेद्दोषान् सप्तजन्मार्जितान्बहून् ।
आपोहिष्ठेति मन्त्रेण प्रोक्षयेदात्मनस्तनुम्
navaṣaṭca tathā tisrastatra tīrthe nṛpottama |
āpohiṣṭheti trirāvṛtya pratigrāhairna lipyate
||13||नवषट्च तथा तिस्रस्तत्र तीर्थे नृपोत्तम ।
आपोहिष्ठेति त्रिरावृत्य प्रतिग्राहैर्न लिप्यते
aghamarṣaṇaṃ tryṛcaṃ toyaṃ yathāvedamathāpi vā |
upapāpairna lipyeta padmapatramivāmbhasā
||14||अघमर्षणं त्र्यृचं तोयं यथावेदमथापि वा ।
उपपापैर्न लिप्येत पद्मपत्रमिवाम्भसा
tryāpaṃ hi kurute vipra ullekhatrayamācaret |
caturthaṃ kārayedyastu brahmahatyāṃ vyapohati
||15||त्र्यापं हि कुरुते विप्र उल्लेखत्रयमाचरेत् ।
चतुर्थं कारयेद्यस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति
drupadākhyaśca yo mantro vede vājasaneyake |
antarjale sakṛjjaptaḥ sarvapāpakṣayaṃkaraḥ
||16||द्रुपदाख्यश्च यो मन्त्रो वेदे वाजसनेयके ।
अन्तर्जले सकृज्जप्तः सर्वपापक्षयंकरः
udutyamiti mantreṇa pūjayitvā divākaram |
gāyatrīṃ ca japeddevīṃ pavitrāṃ vedamātaram
||17||उदुत्यमिति मन्त्रेण पूजयित्वा दिवाकरम् ।
गायत्रीं च जपेद्देवीं पवित्रां वेदमातरम्
gāyatrīṃ tu japeddevīṃ yaḥ sandhyānantaraṃ dvijaḥ |
sarvapāpavinirmukto brahmalokaṃ sa gacchati
||18||गायत्रीं तु जपेद्देवीं यः सन्ध्यानन्तरं द्विजः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति
daśabhirjanmabhirlabdhaṃ śatena tu purākṛtam |
triyugaṃ tu sahasreṇa gāyatrī hanti kilbiṣam
||19||दशभिर्जन्मभिर्लब्धं शतेन तु पुराकृतम् ।
त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हन्ति किल्बिषम्
gāyatrīsāramātro'pi varaṃ vipraḥ suyantritaḥ |
nāyantritaścaturvedī sarvāśī sarvavikrayī
||20||गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः ।
नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी
sandhyāhīno'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu |
yadanyatkurute kiṃcinna tasya phalabhāgbhavet
||21||सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु ।
यदन्यत्कुरुते किंचिन्न तस्य फलभाग्भवेत्
sandhyāṃ nopāsate yastu brāhmaṇo mandabuddhimān |
sa jīvanneva śūdraḥ syānmṛtaḥ śvā samprajāyate
||22||सन्ध्यां नोपासते यस्तु ब्राह्मणो मन्दबुद्धिमान् ।
स जीवन्नेव शूद्रः स्यान्मृतः श्वा सम्प्रजायते
sāvitrītīrthamāsādya sāvitrīṃ yo japeddvijaḥ |
traividyaṃ tu phalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ
||23||सावित्रीतीर्थमासाद्य सावित्रीं यो जपेद्द्विजः ।
त्रैविद्यं तु फलं तस्य जायते नात्र संशयः
pitḥnuddiśya yaḥ snātvā piṇḍanirvapaṇaṃ nṛpa |
kurute dvādaśābdāni tṛpyanti tatpitāmahāḥ
||24||पित्ःनुद्दिश्य यः स्नात्वा पिण्डनिर्वपणं नृप ।
कुरुते द्वादशाब्दानि तृप्यन्ति तत्पितामहाः
sāvitrītīrthamāsādya yaḥ kuryātprāṇasaṃkṣayam |
brahmalokaṃ vasettāvadyāvadābhūtasamplavam
||25||सावित्रीतीर्थमासाद्य यः कुर्यात्प्राणसंक्षयम् ।
ब्रह्मलोकं वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्
pūrṇe caiva tataḥ kāla iha mānuṣyatāṃ gataḥ |
caturvedo dvijo rājañjāyate vimale kule
||26||पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः ।
चतुर्वेदो द्विजो राजञ्जायते विमले कुले
dhanadhānyacayopetaḥ putrapautrasamanvitaḥ |
vyādhiśokavinirmukto jīvecca śaradāṃ śatam
||27||धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः ।
व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe sāvitrītīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dviśatatamo'dhyāyaḥ ||