ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ
upamanyuruvāca
ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ |
anavasthitacittatvamaśraddhā bhrāṃtidarśanam
||1||आलस्यं व्याधयस्तीव्राः प्रमादः स्थानसंशयः ।
अनवस्थितचित्तत्वमश्रद्धा भ्रांतिदर्शनम्
duḥkhāni daurmanasyaṃ ca viṣayeṣu ca lolatā |
daśaite yuñjatāṃ puṃsāmantarāyāḥ prakīrtitāḥ
||2||दुःखानि दौर्मनस्यं च विषयेषु च लोलता ।
दशैते युञ्जतां पुंसामन्तरायाः प्रकीर्तिताः
ālasyamalasattvaṃ tu yogināṃ dehacetanoḥ |
dhātuvaiṣamyajā doṣā vyādhayaḥ karmadoṣajāḥ
||3||आलस्यमलसत्त्वं तु योगिनां देहचेतनोः ।
धातुवैषम्यजा दोषा व्याधयः कर्मदोषजाः
pramādo nāma yogasya sādhanā nāma bhāvanā |
idaṃ vetyubhayākrāntaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ
||4||प्रमादो नाम योगस्य साधना नाम भावना ।
इदं वेत्युभयाक्रान्तं विज्ञानं स्थानसंशयः
apratiṣṭhā hi manasastvanavasthitirucyate |
aśraddhā bhāvarahitā vṛttirvai yogavartmani
||5||अप्रतिष्ठा हि मनसस्त्वनवस्थितिरुच्यते ।
अश्रद्धा भावरहिता वृत्तिर्वै योगवर्त्मनि
viparyastā matiryā sā bhrāṃtirityabhidhīyate |
duḥkhamajñānajaṃ puṃsāṃ cittasyādhyātmikaṃ viduḥ
||6||विपर्यस्ता मतिर्या सा भ्रांतिरित्यभिधीयते ।
दुःखमज्ञानजं पुंसां चित्तस्याध्यात्मिकं विदुः
ādhibhautikamaṃgotthaṃ yacca duḥkhaṃ purā kṛtaiḥ |
ādhidaivikamākhyātamaśanyastraviṣādikam
||7||आधिभौतिकमंगोत्थं यच्च दुःखं पुरा कृतैः ।
आधिदैविकमाख्यातमशन्यस्त्रविषादिकम्
icchāvighātajaṃ mokṣaṃ daurmanasyaṃ pracakṣate |
viṣayeṣu vicitreṣu vibhramastatra lolatā
||8||इच्छाविघातजं मोक्षं दौर्मनस्यं प्रचक्षते ।
विषयेषु विचित्रेषु विभ्रमस्तत्र लोलता
śānteṣveteṣu vighneṣu yogāsaktasya yoginaḥ |
upasargāḥ pravartaṃte divyāste siddhisūcakāḥ
||9||शान्तेष्वेतेषु विघ्नेषु योगासक्तस्य योगिनः ।
उपसर्गाः प्रवर्तंते दिव्यास्ते सिद्धिसूचकाः
pratibhā śravaṇaṃ vārtā darśanāsvādavedanāḥ |
upasargāḥ ṣaḍityete vyaye yogasya siddhayaḥ
||10||प्रतिभा श्रवणं वार्ता दर्शनास्वादवेदनाः ।
उपसर्गाः षडित्येते व्यये योगस्य सिद्धयः
sūkṣme vyavahite 'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate |
pratibhā kathyate yo 'rthe pratibhāso yathātatham
||11||सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते ।
प्रतिभा कथ्यते यो ऽर्थे प्रतिभासो यथातथम्
śravaṇaṃ sarvaśabdānāṃ śravaṇe cāprayatnataḥ |
vārttā vārttāsu vijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām
||12||श्रवणं सर्वशब्दानां श्रवणे चाप्रयत्नतः ।
वार्त्ता वार्त्तासु विज्ञानं सर्वेषामेव देहिनाम्
darśanaṃ nāma divyānāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ |
tathāsvādaśca divyeṣu raseṣvāsvāda ucyate
||13||दर्शनं नाम दिव्यानां दर्शनं चाप्रयत्नतः ।
तथास्वादश्च दिव्येषु रसेष्वास्वाद उच्यते
sparśanādhigamastadvadvedanā nāma viśrutā |
gandhādīnāṃ ca divyānāmābrahmabhuvanādhipāḥ
||14||स्पर्शनाधिगमस्तद्वद्वेदना नाम विश्रुता ।
गन्धादीनां च दिव्यानामाब्रह्मभुवनाधिपाः
saṃtiṣṭhante ca ratnāni prayacchaṃti bahūni ca |
svacchandamadhurā vāṇī vividhāsyātpravartate
||15||संतिष्ठन्ते च रत्नानि प्रयच्छंति बहूनि च ।
स्वच्छन्दमधुरा वाणी विविधास्यात्प्रवर्तते
rasāyanāni sarvāṇi divyāścauṣadhayastathā |
sidhyaṃti praṇipatyainaṃ diśaṃti surayoṣitaḥ
||16||रसायनानि सर्वाणि दिव्याश्चौषधयस्तथा ।
सिध्यंति प्रणिपत्यैनं दिशंति सुरयोषितः
yogasiddhyaikadeśe 'pi dṛṣṭe mokṣe bhavenmatiḥ |
dṛṣṭametanmayā yadvattadvanmokṣo bhavediti
||17||योगसिद्ध्यैकदेशे ऽपि दृष्टे मोक्षे भवेन्मतिः ।
दृष्टमेतन्मया यद्वत्तद्वन्मोक्षो भवेदिति
kṛśatā sthūlatā bālyaṃ vārdhakyaṃ caiva yauvanam |
nānācātisvarūpaṃ ca caturṇāṃ dehadhāraṇam
||18||कृशता स्थूलता बाल्यं वार्धक्यं चैव यौवनम् ।
नानाचातिस्वरूपं च चतुर्णां देहधारणम्
pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhirgandhasaṃgrahaḥ |
evamaṣṭaguṇaṃ prāhuḥ paiśācaṃ pārthivaṃ padam
||19||पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर्गन्धसंग्रहः ।
एवमष्टगुणं प्राहुः पैशाचं पार्थिवं पदम्
jale nivasanaṃ caiva bhūmyāmevaṃ vinirgamaḥ |
icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ
||20||जले निवसनं चैव भूम्यामेवं विनिर्गमः ।
इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः
yatrecchati jagatyasmiṃstatraiva jaladarśanam |
vinā kumbhādikaṃ pāṇau jalasañcayadhāraṇam
||21||यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस्तत्रैव जलदर्शनम् ।
विना कुम्भादिकं पाणौ जलसञ्चयधारणम्
yadvastu virasañcāpi bhoktumicchati tatkṣaṇāt |
rasādikaṃ bhaveccānyattrayāṇāṃ dehadhāraṇam
||22||यद्वस्तु विरसञ्चापि भोक्तुमिच्छति तत्क्षणात् ।
रसादिकं भवेच्चान्यत्त्रयाणां देहधारणम्
nirvraṇatvaṃ śarīrasya pārthivaiśca samanvitam |
tadidaṃ ṣoḍaśaguṇamāpyamaiśvaryamadbhutam
||23||निर्व्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवैश्च समन्वितम् ।
तदिदं षोडशगुणमाप्यमैश्वर्यमद्भुतम्
śarīrādagninirmāṇaṃ tattāpabhayavarjanam |
śaktirjagadidaṃ dagdhuṃ yadīcchedaprayatnataḥ
||24||शरीरादग्निनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् ।
शक्तिर्जगदिदं दग्धुं यदीच्छेदप्रयत्नतः
sthāpanaṃ vānalasyā 'psu pāṇau pāvakadhāraṇam |
dagdhe sarge yathāpūrvaṃ mukhe cānnādipācanam |
dvābhyāṃ dehavinirmāṇamāpyaiśvaryasamanvitam
||25||स्थापनं वानलस्या ऽप्सु पाणौ पावकधारणम् ।
दग्धे सर्गे यथापूर्वं मुखे चान्नादिपाचनम् ।
द्वाभ्यां देहविनिर्माणमाप्यैश्वर्यसमन्वितम्
etaccaturviṃśatidhā taijasaṃ paricakṣate |
manojavatvaṃ bhūtānāṃ kṣaṇādantaḥpraveśanam
||26||एतच्चतुर्विंशतिधा तैजसं परिचक्षते ।
मनोजवत्वं भूतानां क्षणादन्तःप्रवेशनम्
parvatādimahābhāradhāraṇañcāprayatnataḥ |
gurutvañca laghutvañca pāṇāvaniladhāraṇam
||27||पर्वतादिमहाभारधारणञ्चाप्रयत्नतः ।
गुरुत्वञ्च लघुत्वञ्च पाणावनिलधारणम्
aṃgulyagranipātādyairbhūmerapi ca kampanam |
ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca taijasaiḥ
||28||अंगुल्यग्रनिपाताद्यैर्भूमेरपि च कम्पनम् ।
एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः
dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ |
chāyāhīnaviniṣpattirindriyāṇāmadarśanam
||29||द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः ।
छायाहीनविनिष्पत्तिरिन्द्रियाणामदर्शनम्
khecaratvaṃ yathākāmamindriyārthasamanvayaḥ |
ākāśalaṃghanaṃ caiva svadehe tanniveśanam
||30||खेचरत्वं यथाकाममिन्द्रियार्थसमन्वयः ।
आकाशलंघनं चैव स्वदेहे तन्निवेशनम्
ākāśapiṇḍīkaraṇamaśarīratvameva ca |
anilaiśvaryasaṃyuktaṃ catvāriṃśadguṇaṃ mahat
||31||आकाशपिण्डीकरणमशरीरत्वमेव च ।
अनिलैश्वर्यसंयुक्तं चत्वारिंशद्गुणं महत्
aindramaiśvaryamākhyātamāmbaraṃ tatpracakṣate |
yathākāmopalabdhiśca yathākāmavinirgamaḥ
||32||ऐन्द्रमैश्वर्यमाख्यातमाम्बरं तत्प्रचक्षते ।
यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः
sarvasyābhibhavaścaiva sarvaguhyārthadarśanam |
karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam
||33||सर्वस्याभिभवश्चैव सर्वगुह्यार्थदर्शनम् ।
कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्
saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraissamanvitam |
etaccāṃdramasaiśvaryaṃ mānasaṃ guṇato 'dhikam
||34||संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम् ।
एतच्चांद्रमसैश्वर्यं मानसं गुणतो ऽधिकम्
chedanaṃ tāḍanaṃ caiva baṃdhanaṃ mocanaṃ tathā |
grahaṇaṃ sarvabhūtānāṃ saṃsāravaśavartinām
||35||छेदनं ताडनं चैव बंधनं मोचनं तथा ।
ग्रहणं सर्वभूतानां संसारवशवर्तिनाम्
prasādaścāpi sarveṣāṃ mṛtyukālajayastathā |
ābhimānikamaiśvaryaṃ prājāpatyaṃ pracakṣate
||36||प्रसादश्चापि सर्वेषां मृत्युकालजयस्तथा ।
आभिमानिकमैश्वर्यं प्राजापत्यं प्रचक्षते
etaccāndramasairbhogaiḥ ṣaṭpañcāśadguṇaṃ mahat |
sargaḥ saṃkalpamātreṇa trāṇaṃ saṃharaṇaṃ tathā
||37||एतच्चान्द्रमसैर्भोगैः षट्पञ्चाशद्गुणं महत् ।
सर्गः संकल्पमात्रेण त्राणं संहरणं तथा
svādhikāraśca sarveṣāṃ bhūtacittapravartanam |
asādṛśyaṃ ca sarvasya nirmāṇaṃ jagataḥ pṛthak
||38||स्वाधिकारश्च सर्वेषां भूतचित्तप्रवर्तनम् ।
असादृश्यं च सर्वस्य निर्माणं जगतः पृथक्
śubhāśubhasya karaṇaṃ prājāpatyaiśca saṃyutam |
catuṣṣaṣṭhiguṇaṃ brāhmamaiśvaryaṃ ca pracakṣate
||39||शुभाशुभस्य करणं प्राजापत्यैश्च संयुतम् ।
चतुष्षष्ठिगुणं ब्राह्ममैश्वर्यं च प्रचक्षते
bauddhādasmātparaṃ gauṇamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ viduḥ |
vaiṣṇavaṃ tatsamākhyātaṃ tasyaiva bhuvanasthitiḥ |
brahmaṇā tatpadaṃ sarvaṃ vaktumanyairna śakyate
||40||बौद्धादस्मात्परं गौणमैश्वर्यं प्राकृतं विदुः ।
वैष्णवं तत्समाख्यातं तस्यैव भुवनस्थितिः ।
ब्रह्मणा तत्पदं सर्वं वक्तुमन्यैर्न शक्यते
tatpauruṣaṃ ca gauṇaṃ ca gaṇeśaṃ padamaiśvaram |
viṣṇunā tatpadaṃ kiṃcijjñātumanyairna śakyate
||41||तत्पौरुषं च गौणं च गणेशं पदमैश्वरम् ।
विष्णुना तत्पदं किंचिज्ज्ञातुमन्यैर्न शक्यते
vijñānasiddhayaścaiva sarvā evaupasargikāḥ |
niroddhavyā prayatnena vairāgyeṇa pareṇa tu
||42||विज्ञानसिद्धयश्चैव सर्वा एवौपसर्गिकाः ।
निरोद्धव्या प्रयत्नेन वैराग्येण परेण तु
pratibhāseṣvaśuddheṣu guṇeṣvāsaktacetasaḥ |
na sidhyetparamaiśvaryamabhayaṃ sārvakāmikam
||43||प्रतिभासेष्वशुद्धेषु गुणेष्वासक्तचेतसः ।
न सिध्येत्परमैश्वर्यमभयं सार्वकामिकम्
tasmādguṇāṃśca bhogāṃśca devāsuramahībhṛtām |
tṛṇavadyastyajettasya yogasiddhiḥ parā bhavet
||44||तस्माद्गुणांश्च भोगांश्च देवासुरमहीभृताम् ।
तृणवद्यस्त्यजेत्तस्य योगसिद्धिः परा भवेत्
athavānugrahecchāyāṃ jagato vicarenmuniḥ |
yathākāmaṃguṇānbhogānbhuktvā muktiṃ prayāsyati
||45||अथवानुग्रहेच्छायां जगतो विचरेन्मुनिः ।
यथाकामंगुणान्भोगान्भुक्त्वा मुक्तिं प्रयास्यति
atha prayogaṃ yogasya vakṣye śṛṇu samāhitaḥ |
śubhe kāle śubhe deśe śivakṣetrādike punaḥ |
vijane jaṃturahite niḥśabde bādhavarjite
||46||अथ प्रयोगं योगस्य वक्ष्ये शृणु समाहितः ।
शुभे काले शुभे देशे शिवक्षेत्रादिके पुनः ।
विजने जंतुरहिते निःशब्दे बाधवर्जिते
supralipte sthale saumye gandhadhūpādivāsite |
muktapuṣpasamākīrṇe vitānādi vicitrite
||47||सुप्रलिप्ते स्थले सौम्ये गन्धधूपादिवासिते ।
मुक्तपुष्पसमाकीर्णे वितानादि विचित्रिते
kuśapuṣpasamittoyaphalamūlasamanvite |
nāgnyabhyāśe jalābhyāśe śuṣkaparṇacaye 'pi vā
||48||कुशपुष्पसमित्तोयफलमूलसमन्विते ।
नाग्न्यभ्याशे जलाभ्याशे शुष्कपर्णचये ऽपि वा
na daṃśamaśakākīrṇe sarpaśvāpadasaṃkule |
na ca duṣṭamṛgākīrṇe na bhaye durjanāvṛte
||49||न दंशमशकाकीर्णे सर्पश्वापदसंकुले ।
न च दुष्टमृगाकीर्णे न भये दुर्जनावृते
śmaśāne caityavalmīke jīrṇāgāre catuṣpathe |
nadīnadasamudrāṇāṃ tīre rathyāṃtare 'pi vā
||50||श्मशाने चैत्यवल्मीके जीर्णागारे चतुष्पथे ।
नदीनदसमुद्राणां तीरे रथ्यांतरे ऽपि वा
na jīrṇodyānagoṣṭhādau nāniṣṭe na ca niṃdite |
nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtradūṣite
||51||न जीर्णोद्यानगोष्ठादौ नानिष्टे न च निंदिते ।
नाजीर्णाम्लरसोद्गारे न च विण्मूत्रदूषिते
nacchardyāmātisāre vā nātibhuktau śramānvite |
na cāticiṃtākulito na cātikṣutpipāsitaḥ
||52||नच्छर्द्यामातिसारे वा नातिभुक्तौ श्रमान्विते ।
न चातिचिंताकुलितो न चातिक्षुत्पिपासितः
nāpi svagurukarmādau prasakto yogamācaret |
yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭaśca karmasu
||53||नापि स्वगुरुकर्मादौ प्रसक्तो योगमाचरेत् ।
युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टश्च कर्मसु
yuktanidrāprabodhaśca sarvāyāsavivarjitaḥ |
āsanaṃ mṛdulaṃ ramyaṃ vipulaṃ susamaṃ śuci
||54||युक्तनिद्राप्रबोधश्च सर्वायासविवर्जितः ।
आसनं मृदुलं रम्यं विपुलं सुसमं शुचि
padmakasvastikādīnāmabhyasedāsaneṣu ca |
abhivaṃdya svagurvaṃtānabhivādyānanukramāt
||55||पद्मकस्वस्तिकादीनामभ्यसेदासनेषु च ।
अभिवंद्य स्वगुर्वंतानभिवाद्याननुक्रमात्
ṛjugrīvaśirovakṣā nātiṣṭhecchiṣṭalocanaḥ |
kiṃcidunnāmitaśirā daṃtairdaṃtānna saṃspṛśet
||56||ऋजुग्रीवशिरोवक्षा नातिष्ठेच्छिष्टलोचनः ।
किंचिदुन्नामितशिरा दंतैर्दंतान्न संस्पृशेत्
daṃtāgrasaṃsthitā jihvāmacalāṃ sanniveśya ca |
pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃstathā prajananaṃ punaḥ
||57||दंताग्रसंस्थिता जिह्वामचलां सन्निवेश्य च ।
पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस्तथा प्रजननं पुनः
ūrvorupari saṃsthāpya bāhū tiryagayatnataḥ |
dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhaṃ tu nyasya vāmatalopari
||58||ऊर्वोरुपरि संस्थाप्य बाहू तिर्यगयत्नतः ।
दक्षिणं करपृष्ठं तु न्यस्य वामतलोपरि
unnāmya śanakaiḥ pṛṣṭhamuro viṣṭabhya cāgrataḥ |
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan
||59||उन्नाम्य शनकैः पृष्ठमुरो विष्टभ्य चाग्रतः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्
saṃbhṛtaprāṇasaṃcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ |
svadehāyatanasyāṃtarviciṃtya śivamaṃbayā
||60||संभृतप्राणसंचारः पाषाण इव निश्चलः ।
स्वदेहायतनस्यांतर्विचिंत्य शिवमंबया
hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayajñena pūjayet |
mūle nāsāgrato nābhau kaṃṭhe vā tāluraṃdhrayoḥ
||61||हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयज्ञेन पूजयेत् ।
मूले नासाग्रतो नाभौ कंठे वा तालुरंध्रयोः
bhrūmadhye dvāradeśe vā lalāṭe mūrdhni vā smaret
||62||भ्रूमध्ये द्वारदेशे वा ललाटे मूर्ध्नि वा स्मरेत्
parikalpya yathānyāyaṃ śivayoḥ paramāsanam |
62 tatra sāvaraṇaṃ vāpi nirāvaraṇameva vā |
dvidale ṣoḍaśāre vā dvādaśāre yathāvidhi
||63||परिकल्प्य यथान्यायं शिवयोः परमासनम् ।
६२ तत्र सावरणं वापि निरावरणमेव वा ।
द्विदले षोडशारे वा द्वादशारे यथाविधि
daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre śivaṃ smaret |
bhruvoraṃtarataḥ padmaṃ dvidalaṃ taḍidujjvalam
||64||दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे शिवं स्मरेत् ।
भ्रुवोरंतरतः पद्मं द्विदलं तडिदुज्ज्वलम्
bhrūmadhyasthāravindasya kramādvai dakṣiṇottare |
vidyutsamānavarṇe ca parṇe varṇāvasānake
||65||भ्रूमध्यस्थारविन्दस्य क्रमाद्वै दक्षिणोत्तरे ।
विद्युत्समानवर्णे च पर्णे वर्णावसानके
ṣoḍaśārasya patrāṇi svarāḥ ṣoḍaśa tāni vai |
pūrvādīni kramādetatpadmaṃ kandasya mūlataḥ
||66||षोडशारस्य पत्राणि स्वराः षोडश तानि वै ।
पूर्वादीनि क्रमादेतत्पद्मं कन्दस्य मूलतः
kakārādiṭakārāṃtā varṇāḥ parṇānyanukramāt |
bhānuvarṇasya padmasya dhyeyaṃ tad1 hṛdayāntare
||67||ककारादिटकारांता वर्णाः पर्णान्यनुक्रमात् ।
भानुवर्णस्य पद्मस्य ध्येयं तद्१ हृदयान्तरे
gokṣīradhavalasyoktā ḍādiphāntā yathākramam |
adho dalasyāmbujasya etasya 2 ca dalāni ṣaṭ
||68||गोक्षीरधवलस्योक्ता डादिफान्ता यथाक्रमम् ।
अधो दलस्याम्बुजस्य एतस्य २ च दलानि षट्
vidhūmāṃgāravarṇasya varṇā vādyāśca lāntimāḥ |
mūlādhārāraviṃdasya hemābhasya yathākramam |
vakārādisakārāntā varṇāḥ parṇamayāḥ sthitāḥ
||69||विधूमांगारवर्णस्य वर्णा वाद्याश्च लान्तिमाः ।
मूलाधारारविंदस्य हेमाभस्य यथाक्रमम् ।
वकारादिसकारान्ता वर्णाः पर्णमयाः स्थिताः
eteṣvathāraviṃdeṣu yatraivābhirataṃ manaḥ |
tatraiva devaṃ devīṃ ca ciṃtayeddhīrayā dhiyā
||70||एतेष्वथारविंदेषु यत्रैवाभिरतं मनः ।
तत्रैव देवं देवीं च चिंतयेद्धीरया धिया
aṃguṣṭhamātramamalaṃ dīpyamānaṃ samaṃtataḥ |
śuddhadīpaśikhākāraṃ svaśaktyā pūrṇamaṇḍitam
||71||अंगुष्ठमात्रममलं दीप्यमानं समंततः ।
शुद्धदीपशिखाकारं स्वशक्त्या पूर्णमण्डितम्
indurekhāsamākāraṃ tārārūpamathāpi vā |
nīvāraśūkassadṛśaṃ bisasutrābhameva vā
||72||इन्दुरेखासमाकारं तारारूपमथापि वा ।
नीवारशूकस्सदृशं बिससुत्राभमेव वा
kadambagolakākāraṃ tuṣārakaṇikopamam |
kṣityāditattvavijayaṃ dhyātā yadyapi vāñchati
||73||कदम्बगोलकाकारं तुषारकणिकोपमम् ।
क्षित्यादितत्त्वविजयं ध्याता यद्यपि वाञ्छति
tattattattvādhipāmeva mūrtiṃ sthūlāṃ viciṃtayet |
sadāśivāṃtā brahmādyabhavādyāścāṣṭamūrtayaḥ
||74||तत्तत्तत्त्वाधिपामेव मूर्तिं स्थूलां विचिंतयेत् ।
सदाशिवांता ब्रह्माद्यभवाद्याश्चाष्टमूर्तयः
śivasya mūrtayaḥ sthūlāḥ śivaśāstre viniścitāḥ |
ghorā miśrā praśāntāśca mūrtayastā munīśvaraiḥ
||75||शिवस्य मूर्तयः स्थूलाः शिवशास्त्रे विनिश्चिताः ।
घोरा मिश्रा प्रशान्ताश्च मूर्तयस्ता मुनीश्वरैः
phalābhilāṣarahitaiścintyāścintāviśāradaiḥ |
ghorāścecciṃtitāḥ kuryuḥ pāparogaparikṣayam
||76||फलाभिलाषरहितैश्चिन्त्याश्चिन्ताविशारदैः ।
घोराश्चेच्चिंतिताः कुर्युः पापरोगपरिक्षयम्
cireṇa miśre saumye tu na sadyo na cirādapi |
saumye muktirviśeṣeṇa śāṃtiḥ prajñā prasidhyati
||77||चिरेण मिश्रे सौम्ये तु न सद्यो न चिरादपि ।
सौम्ये मुक्तिर्विशेषेण शांतिः प्रज्ञा प्रसिध्यति
sidhyaṃti siddhayaścātra kramaśo nātra saṃśayaḥ
||78||सिध्यंति सिद्धयश्चात्र क्रमशो नात्र संशयः
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe yogagatau vighnotpattivarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ