pūrvagativarṇanam
nārada uvāca
vidhe prājña vadedānīṃ menotpattiṃ samādarāt |
api śāpaṃ samācakṣva kuru saṃdehabhaṃjanam
||1||विधे प्राज्ञ वदेदानीं मेनोत्पत्तिं समादरात् ।
अपि शापं समाचक्ष्व कुरु संदेहभंजनम्
brahmovāca
śṛṇu nārada suprītyā menotpattiṃ vivekataḥ |
munibhiḥ saha vakṣyehaṃ sutavaryya mahābudha
||2||शृणु नारद सुप्रीत्या मेनोत्पत्तिं विवेकतः ।
मुनिभिः सह वक्ष्येहं सुतवर्य्य महाबुध
dakṣanāmā mama suto yaḥ purā kathito mune |
tasya jātāḥ sutāḥ ṣaṣṭipramitāssṛṣṭikāraṇāḥ
||3||दक्षनामा मम सुतो यः पुरा कथितो मुने ।
तस्य जाताः सुताः षष्टिप्रमितास्सृष्टिकारणाः
tāsāṃ vivāhamakarotsa varaiḥ kaśyapādibhiḥ |
viditaṃ te samastaṃ tatprastutaṃ śṛṇu nārada
||4||तासां विवाहमकरोत्स वरैः कश्यपादिभिः ।
विदितं ते समस्तं तत्प्रस्तुतं शृणु नारद
tāsāṃ madhye svadhānāmnīṃ pitṛbhyo dattavānsutām |
tisrobhavansutāstasyāssubhagā dharmamūrtayaḥ
||5||तासां मध्ये स्वधानाम्नीं पितृभ्यो दत्तवान्सुताम् ।
तिस्रोभवन्सुतास्तस्यास्सुभगा धर्ममूर्तयः
tāsāṃ nāmāni śṛṇu me pāvanāni munīśvara |
sadā vighnaharāṇyeva mahāmaṃgaladāni ca
||6||तासां नामानि शृणु मे पावनानि मुनीश्वर ।
सदा विघ्नहराण्येव महामंगलदानि च
menānāmnī sutā jyeṣṭhā madhyā dhanyā kalāvatī |
antyā etāssutāssarvāḥ pitṝṇāmmānasodbhavāḥ
||7||मेनानाम्नी सुता ज्येष्ठा मध्या धन्या कलावती ।
अन्त्या एतास्सुतास्सर्वाः पितॄणाम्मानसोद्भवाः
ayonijāḥ svadhāyāśca lokatastatsutā matāḥ |
āsāmprocya sunāmāni sarvānkāmāñjano labhet
||8||अयोनिजाः स्वधायाश्च लोकतस्तत्सुता मताः ।
आसाम्प्रोच्य सुनामानि सर्वान्कामाञ्जनो लभेत्
jagadvaṃdyāḥ sadā lokamātaraḥ paramodadāḥ |
yoginyaḥ paramā jñānanidhānāstāstrilokagāḥ
||9||जगद्वंद्याः सदा लोकमातरः परमोददाः ।
योगिन्यः परमा ज्ञाननिधानास्तास्त्रिलोकगाः
ekasminsamaye tisro bhaginyastā munīśvara |
śvetadvīpaṃ viṣṇulokaṃ jagmurdarśanahetave
||10||एकस्मिन्समये तिस्रो भगिन्यस्ता मुनीश्वर ।
श्वेतद्वीपं विष्णुलोकं जग्मुर्दर्शनहेतवे
kṛtvā praṇāmaṃ viṣṇośca saṃstutiṃ bhaktisaṃyutāḥ |
tasthustadājñayā tatra susamājo mahānabhūt
||11||कृत्वा प्रणामं विष्णोश्च संस्तुतिं भक्तिसंयुताः ।
तस्थुस्तदाज्ञया तत्र सुसमाजो महानभूत्
tadaiva sanakādyāstu siddhā brahmasutā mune |
gatāstatra hariṃ natvā stutvā tasthustadājñayā
||12||तदैव सनकाद्यास्तु सिद्धा ब्रह्मसुता मुने ।
गतास्तत्र हरिं नत्वा स्तुत्वा तस्थुस्तदाज्ञया
sanakādyānmunīndṛṣṭvottasthuste sakalā drutam |
tatrasthānsaṃsthitānnatvā devādyām̐llokavanditān
||13||सनकाद्यान्मुनीन्दृष्ट्वोत्तस्थुस्ते सकला द्रुतम् ।
तत्रस्थान्संस्थितान्नत्वा देवाद्याँल्लोकवन्दितान्
tisro bhaginyastāṃstatra nottasthurmohitā mune |
māyayā daivavivaśāśśaṅkarasya parātmanaḥ
||14||तिस्रो भगिन्यस्तांस्तत्र नोत्तस्थुर्मोहिता मुने ।
मायया दैवविवशाश्शङ्करस्य परात्मनः
mohinī sarva lokānāṃ śivamāyā garīyasī |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ śivecchā sā prakīrtyate
||15||मोहिनी सर्व लोकानां शिवमाया गरीयसी ।
तदधीनं जगत्सर्वं शिवेच्छा सा प्रकीर्त्यते
prārabdhaṃ procyate saiva tannāmāni hyanekaśaḥ |
śivecchayā bhavatyeva nātra kāryā vicāraṇā
||16||प्रारब्धं प्रोच्यते सैव तन्नामानि ह्यनेकशः ।
शिवेच्छया भवत्येव नात्र कार्या विचारणा
bhūtvā tadvaśagāstā vai na cakrurapi tannatim |
vismitāssampradṛśyaiva saṃsthitāstatra kevalam
||17||भूत्वा तद्वशगास्ता वै न चक्रुरपि तन्नतिम् ।
विस्मितास्सम्प्रदृश्यैव संस्थितास्तत्र केवलम्
tādṛśīṃ tadgatiṃ dṛṣṭvā sanakādyā munīśvarāḥ |
jñānino'pi paraṃ cakruḥ krodhaṃ durviṣahaṃ ca te
||18||तादृशीं तद्गतिं दृष्ट्वा सनकाद्या मुनीश्वराः ।
ज्ञानिनोऽपि परं चक्रुः क्रोधं दुर्विषहं च ते
śivecchāmohitastatra sakrodhastā uvāca ha |
sanatkumāro yogīśaśśāpandaṇḍakaraṃ dadan
||19||शिवेच्छामोहितस्तत्र सक्रोधस्ता उवाच ह ।
सनत्कुमारो योगीशश्शापन्दण्डकरं ददन्
sanatkumāra uvāca
yūyaṃ tisro bhaginyaśca mūḍhāḥ sadvayunojjhitāḥ |
ajñātaśrutitattvā hi pitṛkanyā api dhruvam
||20||यूयं तिस्रो भगिन्यश्च मूढाः सद्वयुनोज्झिताः ।
अज्ञातश्रुतितत्त्वा हि पितृकन्या अपि ध्रुवम्
abhyutthānaṃ kṛtaṃ no yannamaskāropi garvataḥ |
mohitā narabhāvatvātsvargāddūrā bhavantu hi
||21||अभ्युत्थानं कृतं नो यन्नमस्कारोपि गर्वतः ।
मोहिता नरभावत्वात्स्वर्गाद्दूरा भवन्तु हि
narastriyaḥ sambhavantu tisro'pi jñānamohitāḥ |
svakarmaṇaḥ prabhaṇāve labhadhvaṃ phalamīdṛśam
||22||नरस्त्रियः सम्भवन्तु तिस्रोऽपि ज्ञानमोहिताः ।
स्वकर्मणः प्रभणावे लभध्वं फलमीदृशम्
brahmovāca
ityākarṇya ca sādhvyastāstisro'pi cakitā bhṛśam |
patitvā pādayostasya samūcūrnatamastakāḥ
||23||इत्याकर्ण्य च साध्व्यस्तास्तिस्रोऽपि चकिता भृशम् ।
पतित्वा पादयोस्तस्य समूचूर्नतमस्तकाः
pitṛtanayā ūcuḥ
munivaryya dayāsindho prasanno bhava cādhunā |
tvatpraṇāmaṃ vayaṃ mūḍhāḥ kurmahe sma na bhāvataḥ
||24||मुनिवर्य्य दयासिन्धो प्रसन्नो भव चाधुना ।
त्वत्प्रणामं वयं मूढाः कुर्महे स्म न भावतः
prāptaṃ ca tatphalaṃ vipra na te doṣo mahāmune |
anugrahaṃ kuruṣvātra labhema svargatimpunaḥ
||25||प्राप्तं च तत्फलं विप्र न ते दोषो महामुने ।
अनुग्रहं कुरुष्वात्र लभेम स्वर्गतिम्पुनः
brahmovāca
śrutvā tadvacanaṃ tāta provāca sa munistadā |
śāpoddhāraṃ prasannātmā preritaḥ śivamāyayā
||26||श्रुत्वा तद्वचनं तात प्रोवाच स मुनिस्तदा ।
शापोद्धारं प्रसन्नात्मा प्रेरितः शिवमायया
sanatkumāra uvāca
pitṝṇāṃ tanayāstisraḥ śṛṇuta prītamānasāḥ |
vacanaṃ mama śokaghnaṃ sukhadaṃ sarvadaiva vaḥ
||27||पितॄणां तनयास्तिस्रः शृणुत प्रीतमानसाः ।
वचनं मम शोकघ्नं सुखदं सर्वदैव वः
viṣṇoraṃśasya śailasya himādhārasya kāminī |
jyeṣṭhā bhavatu tatkanyā bhaviṣyatyeva pārvatī
||28||विष्णोरंशस्य शैलस्य हिमाधारस्य कामिनी ।
ज्येष्ठा भवतु तत्कन्या भविष्यत्येव पार्वती
dhanyā priyā dvitīyā tu yoginī janakasya ca |
tasyāḥ kanyā mahālakṣmīrnāmnā sītā bhaviṣyati
||29||धन्या प्रिया द्वितीया तु योगिनी जनकस्य च ।
तस्याः कन्या महालक्ष्मीर्नाम्ना सीता भविष्यति
vṛṣabhānasya vaiśyasya kaniṣṭhā ca kalāvatī |
bhaviṣyati priyā rādhā tatsutā dvāparāntataḥ
||30||वृषभानस्य वैश्यस्य कनिष्ठा च कलावती ।
भविष्यति प्रिया राधा तत्सुता द्वापरान्ततः
menakā yoginī patyā pārvatyāśca vareṇa ca |
tena dehena kailāsaṃ gamiṣyati parampadam
||31||मेनका योगिनी पत्या पार्वत्याश्च वरेण च ।
तेन देहेन कैलासं गमिष्यति परम्पदम्
dhanyā ca sītayā sīradhvajo janakavaṃśajaḥ |
jīvanmukto mahāyogī vaikuṇṭhaṃ ca gamiṣyati
||32||धन्या च सीतया सीरध्वजो जनकवंशजः ।
जीवन्मुक्तो महायोगी वैकुण्ठं च गमिष्यति
kalāvatī vṛṣabhānasya kautukātkanyayā saha |
jīvanmuktā ca golokaṃ gamiṣyati na saṃśayaḥ
||33||कलावती वृषभानस्य कौतुकात्कन्यया सह ।
जीवन्मुक्ता च गोलोकं गमिष्यति न संशयः
vinā vipattiṃ mahimā keṣāṃ kutra bhaviṣyati |
sukarmiṇāṃ gate duḥkhe prabhaveddurlabhaṃ sukham
||34||विना विपत्तिं महिमा केषां कुत्र भविष्यति ।
सुकर्मिणां गते दुःखे प्रभवेद्दुर्लभं सुखम्
yūyaṃ pitṝṇāṃ tanayāssarvāssvargavilāsikāḥ |
karmakṣayaśca yuṣmākamabhavadviṣṇudarśanāt
||35||यूयं पितॄणां तनयास्सर्वास्स्वर्गविलासिकाः ।
कर्मक्षयश्च युष्माकमभवद्विष्णुदर्शनात्
ityuktvā punarapyāha gatakrodho munīśvaraḥ |
śivaṃ saṃsmṛtya manasā jñānadaṃ bhuktimuktidam
||36||इत्युक्त्वा पुनरप्याह गतक्रोधो मुनीश्वरः ।
शिवं संस्मृत्य मनसा ज्ञानदं भुक्तिमुक्तिदम्
aparaṃ śṛṇuta prītyā madvacassukhadaṃ sadā |
dhanyā yūyaṃ śivaprītā mānyāḥ pūjyā hyabhīkṣṇaśaḥ
||37||अपरं शृणुत प्रीत्या मद्वचस्सुखदं सदा ।
धन्या यूयं शिवप्रीता मान्याः पूज्या ह्यभीक्ष्णशः
menāyāstanayā devī pārvatī jagadambikā |
bhaviṣyati priyā śambhostapaḥ kṛtvā sudussaham
||38||मेनायास्तनया देवी पार्वती जगदम्बिका ।
भविष्यति प्रिया शम्भोस्तपः कृत्वा सुदुस्सहम्
dhanyā sutā smṛtā sītā rāmapatnī bhaviṣyati |
laukikācāramāśritya rāmeṇa vihariṣyati
||39||धन्या सुता स्मृता सीता रामपत्नी भविष्यति ।
लौकिकाचारमाश्रित्य रामेण विहरिष्यति
kalāvatīsutā rādhā sākṣādgolokavāsinī |
guptasnehanibaddhā sā kṛṣṇapatnī bhaviṣyati
||40||कलावतीसुता राधा साक्षाद्गोलोकवासिनी ।
गुप्तस्नेहनिबद्धा सा कृष्णपत्नी भविष्यति
brahmovāca
itthamābhāṣya sa munirbhrātṛbhissaha saṃstutaḥ |
sanatkumāro bhagavām̐statraivāntarhito'bhavat
||41||इत्थमाभाष्य स मुनिर्भ्रातृभिस्सह संस्तुतः ।
सनत्कुमारो भगवाँस्तत्रैवान्तर्हितोऽभवत्
tisro bhaginyastāstāta pitṝṇāṃ mānasīḥ sutāḥ |
gatapāpāssukhaṃ prāpya svadhāma prayayurdrutam
||42||तिस्रो भगिन्यस्तास्तात पितॄणां मानसीः सुताः ।
गतपापास्सुखं प्राप्य स्वधाम प्रययुर्द्रुतम्
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṃḍe pūrvagativarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||